مغولان شهرهاى تصرفشده را يكسره ويران نمىكردند « 1 » ، لااقل برجوباروى آن را ( اگر خود نمىخواستند آن برجوبارو را بهعنوان استحكامات مورد استفاده قرار دهند ) خراب مىكردند « 2 » . شهرهائى كه خود تسليم مىشدند ، در دوران نخستين جهانگشائى مغولان به صفت « خوب » و شهرهاى ديگر به صفت « بد » موصوف مىشد « 3 » .
حفر سنگر و نقب « 4 » و نيز اعزام اسرا به ميدان جنگ براى لشكرهاى آسياى غربى كاملا تازگى داشت . با اينهمه مغولان گاهگاه ناگزير بودند ، كه شيوههاى جنگى ديرينه را در دست يافتن به استحكاماتى ، كه دليرانه از آن دفاع مىشد ، به كار برند ، چون قرار دادن نردبان بر ديوارهاى شهر « 5 » و يا ورود به شهر از مجراى آب « 6 » و گشودن دروازه . آنان گذشته از اين گاهگاه خندقها را با سنگ پر مىكردند ، و يا با ايجاد دود غليظ ديد دشمن را محدود مىساختند ، و يا آنكه مصنوعا ايجاد سيل مىكردند « 7 » ، و نيز در هنگام حمله به شهرهائى كه در كنار رود قرار داشت ، با بهم پيوستن تنهء درختان جسمى قايق مانند مىساختند ، كه بر روى آب شناور بود ، و سپاهيان روى آن موضع مىگرفتند .
اسيران
رفتار مغولان با مردم منطقهء تصرفشده از نحوهء نبرد آنان بيشتر زيان وارد مىآورد . بىترديد همين رفتار بود ، كه نخست موجب ويرانى مناطق وسيع شد ، و اين ويرانى براى ايلخانان در دورانهاى بعد ايجاد مشكلات فراوانى كرد . خواه
هامش
( 1 ) -Mailla IX 187 f . : J . P . Carpini / Wyngaert 83( 2 ) - ابو الفرج 440 .
( 3 ) -Barthold , Stuebe 66 f . : Barthold , Turk . 443( 4 ) - ابن اثير ج 12 : 239 ؛ جوينى ج 1 : 69 .
( 5 ) - ر ك : جوينى ج 1 : 113 ؛ ميرخواند / يوبرت 116 .
( 6 ) - نسوى 40 ، 71 ؛J . P . Carpini / Wyngaert 82؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 170 : 282 .
( 7 ) - ميرخواند / يوبرت 118 ؛J . P . Carpini / Wyngaert 83؛ ابن اثير ج 12 : 257 ؛ نسوى 93 ؛ ابو الفرج 410 .