رأسا جلسهء محاكمه تشكيل مىدادند . آنان در سال 675 ه . ق . صورت جلسه را براى اباقا فرستادند و در آن حكم قتل شورشگر را صادر كرده بودند « 1 » .
در مورد قيامهاى علنى - همانطور كه چوپان به آن دست زده بود - سردارانى كه مأمور شكست قيام مىشدند ، معمولا محاكمه و قتل شورشگر را نيز به عهده داشتند .
بديهى است ، كه مجازات قيام مسلحانه قبلا تعيين شده بود . در اينگونه موارد فرمانى صادر مىشد و در آن نام سردارى كه مأمور قتل شورشگر بود ، ذكر مىگرديد و پيش از آنكه لشكر حركت كند اين فرمان براى سپاهيان خوانده مىشد « 2 » .
قاضيان مغول در چين از تشكيل جلسهء محاكمه دربارهء مردگان در دوران فرمانروائى قوبيلاى امتناع كردهاند . نمىتوان گفت ، كه آيا چنين جلسههائى در ايران تشكيل شده است يا نه ؟
بديهى است ، كه ارادهء فرمانروا و يا وزير مقتدر بر رأى محاكم تفوق داشته است . خون گروه كثيرى از مردم به اين ترتيب بدون در دست داشتن موجب قانونى - خصوصا در هنگامى كه فرمانروائى را به زور ساقط مىكردند « 3 » و فرمانرواى ديگرى جاى وى مىنشست - ريخته شده است . در اين مورد نيز دولت مغولان با دول ديگر شرقى در آن زمان تفاوتى نداشت .
همانگونه كه فرمانروايان مغرضانه در امور قضائى دخالت مىكردند ، مغولان نيز از هيچگونه غرضورزى و دخالت فروگذار نمىكردند . آنان نيز ، به اتكاء قدرتى كه داشتند ، در رأى محاكم دخل و تصرف مىنمودند ، و در سالهاى نخست فرمانروائى مغولان هرجومرج بسيار به وجود مىآوردند .
همانطور كه رشيد الدين گزارش مىدهد ، پس از تسلط مغولان بر ايران متداول
هامش
( 1 ) - مفضل ج 2 : 419 - 417 .
( 2 ) - ميرخواند ج 5 : 147 .
( 3 ) - ر ك : رشيد الدين / وين 235 ر و چ .