پيش او بر نخواهى گشت ! زيد گفت : شهادت مىدهم كه او پيامبر راستگو و نيكوكار است .
چون آماده و مصمم براى حركت شدند ، رسول خدا ( ص ) براى ايشان پرچم سپيدى بستند و به زيد بن حارثه تسليم فرمودند . مردم براى بدرقهء امراى مسلمانان حركت كردند و با ايشان وداع كرده و دعا مىكردند . مسلمانان يك ديگر را وداع مىكردند ، و شمار كسانى كه مىرفتند سه هزار بود . همين كه مسلمانان از اردوگاه خود حركت كردند ، ديگر مسلمانان فرياد برداشتند ، خدا از شما بلا را بگرداند و به سلامت و با غنيمت برگرديد . ابن رواحه در پاسخ ايشان اين شعر را خواند :
لكننى أسأل الرحمن مغفرة * و ضربة ذات فرع تقذف الزّبدا [ 1 ]
اما من از خداوند آمرزش مىخواهم ، و ضربت استوارى كه خونبار باشد .
اين شعر چند بيت بود كه شعيب بن عباده براى من خواند .
ابن ابى سبره ، از قول اسحاق بن عبد الله بن ابى طلحه ، از رافع بن اسحاق ، از زيد بن ارقم نقل كرد : رسول خدا ( ص ) خطاب به فرماندهان مؤته چنين فرمود :
به شما وصيت مىكنم كه نسبت به خدا پرهيزگار و نسبت به مسلمانانى كه همراه شمايند خيرانديش باشيد . و هم فرمود : به نام خدا و در راه او جنگ كنيد ، با هر كس كه خدا را كافر باشد جنگ كنيد ، در عين حال مكر و فريب به كار مبريد و غل و غش مكنيد و كودكان را نكشيد ، و چون با دشمنان مشرك برخورديد آنها را به يكى از سه چيز دعوت كنيد ، و هر پيشنهاد را كه پذيرفتند قبول كنيد و دست از ايشان بداريد ، نخست به اسلام دعوتشان كن ، اگر پذيرفتند از ايشان بپذير و از جنگ با ايشان دست بدار ، دوم اينكه از ايشان بخواه تا از سرزمين خود بروند و هجرت كنند ، و اگر پذيرفتند اعلام كن كه براى آنها همان حقوقى منظور خواهد شد كه براى ديگران ، و اگر مسلمان شدند و ترجيح دادند كه در سرزمينهاى خود باشند ، به آنها خبر بده كه حكم ايشان مانند حكم عربهاى ديگرى است كه مسلمان شدهاند . احكام الهى دربارهء آنها اجرا خواهد شد ، و براى آنها از فىء و غنايم سهمى نخواهد بود ، مگر اينكه همراه مسلمانان در جهاد شركت كنند . اگر از پذيرفتن اين دو مطلب خوددارى كردند ، آنها را به پرداخت جزيه دعوت كن ، و اگر پذيرفتند تو قبول كن و دست از ايشان بردار ، و اگر از تمام اين پيشنهادها سرپيچى كردند ، از خدا يارى بخواه و با آنها كارزار كن ، و اگر مردم حصار يا
هامش
[ 1 ] اين بيت همراه دو بيت ديگر در سيرهء ابن هشام ، ج 4 ، ص 16 ، آمده است . - م .