رسول خدا گواه بر ايشان است ، و آنان را به بهشت مژده دهنده و از دوزخ بيم دهنده است ، و يارى دهيدش و گرامى داريدش و براى خدا صبحگاهان و شامگاه نماز بگزاريد . إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ الله يَدُ الله فَوْقَ أَيْدِيهِمْ 48 : 10 ، اشاره است به هنگامى كه پيامبر ( ص ) دعوت فرمود كه زير درخت با او بيعت كنند ، و اين را بيعت رضوان هم مىنامند ، و در آن روز مردم با رسول خدا بيعت كردند كه نگريزند و هم گفتهاند كه تا پاى جان بيعت كردند . فمن نكث فانما ينكث على نفسه ، مىگويد : هر كس بيعت و عهدى را كه با رسول خدا بسته است تغيير دهد و دگرگون سازد ، بر خود ستم روا داشته است ، و هر كس كه به آن وفادار بماند برايش بهشت است .
سَيَقُولُ لَكَ الْمُخَلَّفُونَ من الْأَعْرابِ شَغَلَتْنا أَمْوالُنا وَ أَهْلُونا فَاسْتَغْفِرْ لَنا يَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِمْ ما لَيْسَ في قُلُوبِهِمْ . 48 : 11 [ 1 ] گويند : اشاره به كسانى است كه پيامبر ( ص ) بر آنها عبور فرمود ، و ايشان را به حركت برانگيخت ، و در آغاز كار از ايشان يارى و كمك خواست ، ولى آنها گفتند گرفتار زن و فرزند و كار خود هستند ، و چون پيامبر ( ص ) به سلامت به مدينه بازگشت ، آنها به حضورش آمدند و گفتند : از اينكه خوددارى كرديم و همراه شما نيامديم ، برايمان طلب آمرزش فرماى . و حال آنكه ايشان به زبانهايشان چيزى مىگويند كه در دلشان نيست ، و چه براى آنها استغفار بكنى و چه نكنى بر ايشان يكسان است . بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلى أَهْلِيهِمْ أَبَداً 48 : 12 ، تا آنجا كه مىفرمايد : و كنتم قوما بورا ، منظور اشاره به گفتار همان گروهى است كه چون پيامبر ( ص ) بر ايشان گذشت ، گفتند : محمد با عدهء كمى به سوى جماعتى خونخواه و آماده براى جنگ مىرود ، و او سلاح و ساز و برگى ندارد ، و به همين جهت هم از حركت با آن حضرت خوددارى كردند . وَ زُيِّنَ ذلِكَ في قُلُوبِكُمْ 48 : 12 ، منظور اين است كه با وجود آنكه يقين داشتند ، و منظور از « قوما بورا » يعنى نابودشونده . سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلى مَغانِمَ لِتَأْخُذُوها 48 : 15 . . . [ 2 ] ، اين هم اشاره به همانهايى است كه از همراهى و حركت با رسول خدا ( ص ) براى حديبيه خوددارى كردند ، و اعراب قبايل مزينه و جهينه و بكر بودند كه چون پيامبر ( ص ) قصد حركت به خيبر فرمود ، گفتند ما هم از شما پيروى مىكنيم . در صورتى كه خداوند مىفرمايد يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلامَ الله 48 : 15 ، يعنى آنچه خدا مقدر كرده است اين است كه پيروى نكنند و منظور از كلام خدا يعنى تقدير و قضاى الهى . قُلْ لِلْمُخَلَّفِينَ من الْأَعْرابِ سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ 48 : 16 ، گويد : منظور از مخلّفين همانها هستند كه از شركت در عمرهء حديبيه خوددارى كردند ، و منظور از قوم كه در آيه
هامش
[ 1 ] سورهء 48 ، بخشى از آيهء 11 .
[ 2 ] سورهء 48 ، بخشى از آيهء 15 .