نه از طرف اعراب كسى ايشان را يارى مىكرد . سنة الله التى قد خلت من قبل و لن تجد لسنة الله تبديلا - [ 1 ] منظور از سنت الهى قضا و تقدير خداوندى است در مورد پيروزى و غلبه فرستادگان و پيامبرانش . و هو الذى كف ايديهم عنكم و ايديكم عنهم ببطن مكة من بعد ان اظفركم عليهم . . . - [ 2 ] گويد : اصحاب رسول خدا ( ص ) گروهى از مشركان را در حديبيه اسير گرفته بودند و گروهى از مسلمانان در مكه زندانى بودند ، و خداوند هر دو طرف را از كشتن اسيران باز داشت و اين پيروزى بود . هم الذين كفروا و صدوكم عن المسجد الحرام و الهدى معكوفا ان يبلغ محله . . . - [ 3 ] منظور اين است كه قربانيها به مكه نرسيد و در واقع در حديبيه متوقف شد . و لولا رجال مؤمنون و نساء مؤمنات لم تعلموهم ان تطؤهم فتصيبكم منهم معرة به غير علم ليدخل الله فى رحمته من يشاء لو تزيلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابا اليما - گويد : منظور گروهى از زنان و مردان مستضعف در مكهاند ، كه اگر سپاه اسلام وارد مكه مىشد و بدون آنكه آنها را بشناسند ، مىكشتند ، گرفتار بلايى بزرگ مىشدند . زيرا گروهى مسلمان را بدون اينكه آنها را بشناسند ، مىكشتند ، و اگر آنها از پيش كفار مكه مىتوانستند بيرون بيايند ، ما كافران را شكنجه دردناكى مىداديم ، و شما را با شمشير بر آنها چيره مىكرديم . اذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحمية حميّة الجاهليّة . . . - [ 4 ] اين آيه اشاره است به مسأله خوددارى سهيل بن عمرو از نوشتن « بسم الله الرحمن الحريم » و « محمد رسول الله » در عهدنامه . فَأَنْزَلَ الله سَكِينَتَهُ عَلى رَسُولِهِ وَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ أَلْزَمَهُمْ كَلِمَةَ التَّقْوى وَ كانُوا أَحَقَّ بِها وَ أَهْلَها 48 : 26 - منظور از كلمهء تقوى در اين آيه ( لا إله الا الله ) است كه مسلمانان به مراتب از كفار شايستهتر و سزاوارتر براى آن هستند . لَقَدْ صَدَقَ الله رَسُولَهُ الرُّؤْيا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ 48 : 27 . . . فَجَعَلَ من دُونِ ذلِكَ فَتْحاً قَرِيباً . 48 : 27 [ 5 ] منظور از فتح قريب همان صلح حديبيه است . سپس در عمرة القضا پيامبر ( ص ) وارد مكه شدند و سر خود را تراشيدند ، و گروهى هم همراه آن حضرت سر تراشيدند ، و گروهى ديگر ناخن گرفتند يا موى خود را كوتاه كردند ، و بعد در سفر حج خود در كمال ايمنى و بدون اينكه از كسى غير خداوند بترسند ، وارد مكه شدند . مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدّاءُ عَلَى الْكُفّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا من الله وَ رِضْواناً . . . 48 : 29 [ 6 ] - منظور اين است كه مسلمانان را با ركوع و
هامش
[ 1 ] سورهء 48 ، آيهء 23 .
[ 2 ] سورهء 48 ، آيهء 24 .
[ 3 ] سورهء 48 ، آيهء 25
[ 4 ] سورهء 478 ، آيهء 26 .
[ 5 ] سورهء 48 ، آيهء 27 .
[ 6 ] سورهء 48 ، آيهء 29 .