مسئلهء زخمى و كشته شدن است و غم دوم ، شنيدن خبر كشته شدن رسول خدا ، كه موجب شد غم اول را فراموش كنند . همچنين گويند : غم اول ، مسئلهء گريز مسلمانان به سوى كوه و تنها گذاشتن پيامبر ( ص ) است و غم دوم ، هجوم مشركان است بر ايشان اينكه مشركان در نقطهء بالاتر كوه جاى داشتند و بر مسلمانان مسلط بودند و اين موجب شد كه غم اول را فراموش كنند . ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ من بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً 3 : 154 تا آنجا كه مىگويد : ما قُتِلْنا هاهُنا 3 : 154 - پس فرو فرستاد بر شما پس از غم ، ايمنى و غنودنى . . . در اين جا كشته نمىشديم - زبير در اين مورد مىگفت : من اين كلام را از معتّب بن قشير شنيدم كه مىخواند و آنچنان خواب بر من چيره شده بود ، كه گويى در خواب مىديدم كه او اين آيه را مىخواند و فكر مىكردم كه اين گفتار خود اوست . قُلْ لَوْ كُنْتُمْ في بُيُوتِكُمْ لَبَرَزَ الَّذِينَ كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقَتْلُ إِلى مَضاجِعِهِمْ وَ لِيَبْتَلِيَ الله ما في صُدُورِكُمْ وَ لِيُمَحِّصَ ما في قُلُوبِكُمْ وَ الله عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ 3 : 154 - بگو ، اگر مىبوديد در خانههايتان ، هر آينه مىآمدند آنها كه نوشته شده بود بر آنها قتل تا جايگاه كشته شدنشان ، تا بيازمايد خدا آنچه را كه در سينههاى شماست و تا خالص گرداند آنچه را در دلهاى شماست و خدا داناست به آنچه كه در سينههاست - گويد : منظور اين است كه آنها چارهاى جز رفتن به جنگ و محل كشته شدن خود نداشتند و هم مقصود اين است كه خداوند متعال كينهها و غشها را از دلها زدود و حق تعالى هر چه از خير خواهى و بدخواهى كه در سينههاست مىداند . إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ بِبَعْضِ ما كَسَبُوا وَ لَقَدْ عَفَا الله عَنْهُمْ إِنَّ الله غَفُورٌ حَلِيمٌ 3 : 155 - آنها كه پشت گردانيدند از شما ، روزى كه روبرو شدند دو گروه ، همانا كه شيطان ايشان را لغزانيد به واسطهء برخى از آنچه كرده بودند از گناهان و به درستى كه عفو كرد خدا از ايشان ، به درستى كه خدا ، آمرزندهء بردبار است - گويد : منظور كسانى هستند ، كه در جنگ احد گريختند و اين عمل به واسطهء برخى از گناهان ايشان بود ولى به هر حال خداوند هزيمت و گريز ايشان را عفو فرمود . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ إِذا ضَرَبُوا في الْأَرْضِ أَوْ كانُوا غُزًّى لَوْ كانُوا عِنْدَنا ما ماتُوا وَ ما قُتِلُوا لِيَجْعَلَ الله ذلِكَ حَسْرَةً في قُلُوبِهِمْ وَ الله يُحْيِي وَ يُمِيتُ وَ الله بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ . وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ في سَبِيلِ الله أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ من الله وَ رَحْمَةٌ خَيْرٌ مِمّا يَجْمَعُونَ . وَ لَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَى الله تُحْشَرُونَ 3 : 156 - 158 - اى آنان كه ايمان آورديد ، مباشيد همچون آنان كه كافر شدند و گفتند به برادرانشان ، چون در زمين سفر مىكردند يا به جنگ مىرفتند ، اگر بودند نزد ما نمىمردند و كشته نمىشدند ، تا بگرداند خدا آن را حسرتى در دلهايشان و خدا زنده مىكند و مىميراند و خدا به آنچه مىكنيد بيناست . و اگر كشته
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 235
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٢٣٥