منظور از فرو خوردن خشم آن است كه كسانى را كه آزارشان دادهاند ، ببخشند .
وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا الله فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ . . . 3 : 135 - و آنان كه چون كارى زشت كنند ، يا بر تن خويش ستم كنند ، خداى تعالى را ياد كنند ، و مر گناهان خويش از وى آمرزش خواهند . . . - دربارهء آيهء وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلى ما فَعَلُوا . . . 3 : 135 - و اصرار ننمودند بر آنچه كردند . . . - گويند : اگر در تكرار گناه صغيره اصرار ورزند ، ديگر صغيره نخواهد بود و گناه كبيره هم با توبه بخشوده مىشود . هذا بَيانٌ لِلنّاسِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ . وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ . . . 3 : 138 - 139 - اين بيانى است براى مردم و هدايت و پندى است براى پرهيزكاران و سستى مكنيد و اندوهگين مگرديد و شما برترانيد . . . - گويد : منظور سستى نكردن در جنگ با دشمن است و اندوهگين نبودن براى كشتگان و مجروحان احد . برتر بودن مسلمين هم بدين جهت است كه در جنگ احد هر چه از شما كشتهاند ، شما دو برابر آن را در جنگ بدر از ايشان كشتهايد .
إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَيّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النّاسِ وَ لِيَعْلَمَ الله الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ . . . 3 : 140 - اگر به شما زخمى رسيد ، رسيد به ايشان زخمى مانند آن و اين روزگار را مىگردانيم ميان مردمان و تا معلوم گرداند خداى تعالى حال مؤمنان را و پديد آورد از شما شهيدان را . . . - در اين آيه منظور از شهيدان ، كشتهشدگان مسلمان در جنگ احد است و هم مقصود اين است كه اگر چه آنها اكنون برترى دارند ، ولى سرانجام برترى مسلمانان را خواهد بود وَ لِيُمَحِّصَ الله الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَمْحَقَ الْكافِرِينَ 3 : 141 - و تا پاكيزه گرداند خداى ، كسانى را كه ايمان آوردند و نابود گرداند كافران را - گويد : در اين آيه منظور از مؤمنان ، كسانى هستند كه در جنگ احد پايدارى كردند و ثابت قدم بودند و منظور از كافران ، مشركان مكهاند كه به جنگ آمدند . أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمّا يَعْلَمِ الله الَّذِينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصّابِرِينَ 3 : 142 - آيا پنداشتيد كه داخل بهشت مىشويد و هنوز جدا نكرده باشد خداوند آنهايى را از شما كه جهاد كردند يا صبر كنندگان را - گويد : در اين آيه هم منظور از جهاد و صبر در همان مرود جنگ احد است ، يعنى ، كسانى كه كشته شدند و پايدارى و شكيبايى كردند .
وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ من قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ 3 : 143 - و به درستى كه آرزو مىكرديد مرگ را ، پيش از آنكه با آن برخورد نماييد و به حقيقت آن را ديديد و شما نظر مىكرديد - گويد : منظور اين است كه گروهى از مسلمانان شمشير به دست و آمادهء جهاد تا پاى مرگ بودند و ايشان غالبا افرادى بودند كه در جنگ بدر شركت نكرده بودند . آنها اصرار مىورزيدند كه پيامبر ( ص ) به جنگ احد بيرون برود تا آنها هم به اجر معنوى و هم به غنيمت برسند و آنگاه گروهى از ايشان گريختند .
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 232
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٢٣٢