همچنين گفتهاند كه اين آيه دربارهء گروهى است كه پيش از آن كه پيامبر ( ص ) تصميم به خروج از مدينه براى جنگ احد بگيرد ، مىگفتند : اى كاش ، با دشمن روياروى شويم كه يا بر آنها پيروز مىشويم و يا به افتخار شهادت مىرسيم . ولى چون ، روز احد ، مرگ را مشاهده كردند گريختند . وَ ما مُحَمَّدٌ إِلّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ من قَبْلِهِ الرُّسُلُ 3 : 144 . . . وَ من يَنْقَلِبْ عَلى عَقِبَيْهِ . . . 3 : 144 - و نيست محمد مگر پيامبرى كه به تحقيق گذشتهاند پيش از او رسولان . . . گويد : چون روز احد ، ابليس به صورت جعال بن سراقه ثعلبى درآمد و بانگ برداشت كه « محمد كشته شد ! » مردم از هر سوى گريختند ، به طورى كه عمر مىگفت : من همچون ماده بز كوهى سر به كوه گذاشتم تا آنكه به رسول خدا رسيدم و اين آيه بر آن حضرت نازل شد . وَ ما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلّا بِإِذْنِ الله كِتاباً مُؤَجَّلًا وَ من يُرِدْ ثَوابَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ من يُرِدْ ثَوابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْها وَ سَنَجْزِي الشّاكِرِينَ 3 : 145 - و نيست ، مر كسى را كه بميرد ، مگر به فرمان خدا و مدت نام برده و هر كه ثواب دنيا خواهد ، وى را آن دهيم و هر كه بهرهء آخرت خواهد ، وى را آن دهيم و هر آينه به زودى پاداش دهيم شكر گزاران را - گويد : اين آيه ، در پاسخ اعتراض ابن ابىّ نازل شده است كه چون همراه ياران خود جنگ ناكرده از احد برگشت ، دربارهء كشتهشدگان احد مىگفت : اگر همراه ما مىبودند ، كشته نمىشدند . و خداوند متعال مىفرمايد كه مرگ هر كس بستگى به اجل او دارد . وَ كَأَيِّنْ من نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ في سَبِيلِ الله وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا وَ الله يُحِبُّ الصّابِرِينَ . وَ ما كانَ قَوْلَهُمْ إِلّا أَنْ قالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ إِسْرافَنا في أَمْرِنا وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ . فَآتاهُمُ الله ثَوابَ الدُّنْيا وَ حُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَةِ وَ الله يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ 3 : 146 - 148 - و چه بسيار پيامبر كه با وى كارزار كردند سپاهيان بسيار ، سستى نكردند با وجود آنچه كه به ايشان ، در راه خدا ، رسيد و ضعيف نشدند و عاجزى نكردند و خداى دوست دارد صابران را . و نبود گفتارشان در كارزار ، مگر اينكه گفتندى اى پروردگار ما ، بيامرز گناه بسيار ما را و از حد گذشتن ما را در كارها و استوار دار قدمهاى ما را و نصرت ده ما را بر اين قوم كافران . پس دادشان خدا ثواب دنيا و خوبى ثواب آخرت و خدا دوست دارد نيكوكاران را - گويد : منظور ، شركت جماعت زيادى همراه پيامبران در جنگهاست و اينكه آنها به هيچ وجه تسليم نشدند و به فرمان دشمن گردن ننهادند ، در نتيجه ، خداوند فتح و پيروزى در اين جهان و بهشت در آن جهان را به ايشان عنايت فرمود . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تُطِيعُوا الَّذِينَ كَفَرُوا يَرُدُّوكُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ فَتَنْقَلِبُوا خاسِرِينَ . بَلِ الله مَوْلاكُمْ وَ هُوَ خَيْرُ النّاصِرِينَ . سَنُلْقِي في قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ . . . 3 : 149 - 151 - اى مؤمنان ، اگر از كسانى كه كافرند ، فرمان بردارى كنيد ،
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 233
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٢٣٣