برگردانندتان از ايمان و خواهيد گشت زيان كاران . نكنيد كه خداى ياور و صاحب اختيار شماست و او بهترين يارى كنندگان است . هر آينه به زودى ، در افكنيم در دل كافران هيبت و ترسى . . . - گويد : منظور آن است كه به گفتار يهودان و منافقان گوش مدهيد و پيامبر ( ص ) فرمود : من با ترس انداختن خداوند در دل دشمنان يارى شدم به طورى كه اين ترس در دل دشمنان كه با من يك ماه راه فاصله دارند افتاده است . وَ لَقَدْ صَدَقَكُمُ الله وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ حَتّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ في الْأَمْرِ وَ عَصَيْتُمْ من بَعْدِ ما أَراكُمْ ما تُحِبُّونَ 3 : 152 - و هر آينه خداوند وعدهء خود را با شما راست كرد ، هنگامى كه آنها را به فرمان خدا مىكشتيد ، تا آنكه بد دلى و منازعه در كار كرديد و نافرمانى كرديد ، پس از آنكه به شما نشان داد آنچه را كه دوست مىداشتيد - گويد :
منظور از وعدهء الهى آن بود كه اگر پايدارى مىكرديد ، پروردگارتان شما را به پنج هزار فرشته يارى مىفرمود . حال آنكه سستى كرديد ، تير اندازان با يك ديگر اختلاف كردند و با آنكه پيامبر ( ص ) فرموده بود ، از جاى خود تكان نخوريد ، نافرمانى كردند و با اينكه مشركان گريخته بودند ، شما از ايشان گريختيد و پشت به جنگ كرديد . مِنْكُمْ من يُرِيدُ الدُّنْيا وَ مِنْكُمْ من يُرِيدُ الْآخِرَةَ ثُمَّ صَرَفَكُمْ عَنْهُمْ لِيَبْتَلِيَكُمْ وَ لَقَدْ عَفا عَنْكُمْ وَ الله ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ 3 : 152 - از شما كسانى هستند كه دنيا مىخواهند و از شما كسانى هستند كه آخرت را مىخواهند ، پس گردانيد شما را از ايشان تا بيازمايدتان و به درستى كه عفو كرد شما را و خداى تعالى فضل كننده است بر مؤمنان - گويد : منظور از كسانى كه طالب آخرت بودند ، عبد الله بن جبير و كسانى است كه با او پايدارى كردند و در پى گردآورى غنيمت نرفتند . ابن مسعود گويد : پيش از نزول اين آيه تصور نمىكردم كه كسى از ياران پيامبر ( ص ) طالب دنيا باشد . منظور از آزمايش هم بازگشت مشركان است كه گروهى را كشتند و گروهى را زخمى كردند و خداوند گناه كسانى را كه به جنگ پشت كردند و پى غارت رفتند ، عفو فرمود . إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ في أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ الله خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ 3 : 153 - چون روى نهاديد به هزيمت و نايستاديد بر كسى از هيبت و رسول مىخواندتان در عقب شما ، پاداش دادتان غمى به غمى ، تا اندوهگين نشويد به آنچه از غنيمت از دست داديد و نه بر آنچه رسيدتان و خدا آگاه است به آنچه مىكنيد - گويد : منظور آن است كه ، مسلمانان روى به هزيمت نهاده و از كوه بالا مىرفتند ، پيامبر ( ص ) ايشان را فرا مىخواند و مىگفت : اى گروه مسلمانان ، من رسول خدايم ! بياييد ! به سوى من بياييد ! ولى هيچ كس براى آن حضرت نايستاد و به او توجه نكرد ، در عين حال خداوند اين گناه آنان را بخشيد . غم نخست ،
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 234
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٢٣٤