لِيَعْلَمَ الَّذِينَ نافَقُوا وَ قِيلَ لَهُمْ تَعالَوْا قاتِلُوا في سَبِيلِ الله أَوِ ادْفَعُوا قالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتالًا لَاتَّبَعْناكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمانِ يَقُولُونَ بِأَفْواهِهِمْ ما لَيْسَ في قُلُوبِهِمْ وَ الله أَعْلَمُ بِما يَكْتُمُونَ . الَّذِينَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ وَ قَعَدُوا لَوْ أَطاعُونا ما قُتِلُوا قُلْ فَادْرَؤُا عَنْ أَنْفُسِكُمُ الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ 3 : 166 - 168 - آنچه رسيد شما را ، روزى كه دو گروه برخورد كردند ، به فرمان خدا بود تا بداند گروندگان را و تا بداند آنان را كه نفاق كردند و گفته شد به ايشان كه بياييد در راه خدا كارزار كنيد و يا دفاع كنيد ، گفتند اگر كارزار كردن را مىدانستيم ، از شما پيروى مىكرديم ، ايشان در آن روز به كفر نزديكترند تا به ايمان ، مىگويند به زبانهايشان آنچه نيست در دلهايشان و خدا داناست به آنچه نهان مىدارند . آنها به برادران خود گفتند و از جنگ كردن فرو نشستند كه اگر از ما فرمان - بردارى مىكردند ، كشته نمىشدند ، بگو مرگ را از خود دفع كنيد اگر راستگوييد - گويد : اين آيه دربارهء ابن ابىّ و رفتار و گفتار او و يارانش در روز احد نازل شده است .
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا في سَبِيلِ الله أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ . فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ الله من فَضْلِهِ . . . 3 : 169 - 170 وَ أَنَّ الله لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنِينَ . 3 : 171 - مپندار يا محمد ، آنها را كه در راه خدا كشته شدند ، كه مردگانند ، بلكه ايشان نزد خدا زندگانند ، روزى داده مىشوند .
شادمانند بدانچه خداى دادشان از فضل خويش . . . و خداى تعالى ضايع نمىكند جزاى هيچيك از مؤمنان را - گويد : ابن عباس مىگفت : پيامبر ( ص ) فرمودند : برادران شما كه در احد كشته شدند ، ارواحشان در كالبد مرغانى سبز رنگ درآمدند ، كه وارد باغها و جويبارهاى بهشت شدند ، از ميوههاى آن برخوردار شدند و در لانههايى كه از قنديلهاى طلا و در سايه عرش خدا بود ، مكان گرفتند ، چون خوبى خوراك و آشاميدنى خود را احساس كردند و سرانجام پسنديدهء خويش را ديدند گفتند : اى كاش ، برادران ما مىدانستند كه خداوند چقدر ما را گرامى داشت و ما در چه وضع خوبى هستيم ، تا در جنگ كوتاهى نكنند و از ميدان كارزار نگريزند . حق تعالى فرمود : من آنها را از اين موضوع با خبر خواهم كرد . پس آيهء بالا را نازل فرمود . و هم از پيامبر ( ص ) براى ما نقل شده است كه مىفرمود : شهدا در بهشت ، در كنار نهرى ، در خيمه و خرگاه سبزى زندگى مىكنند و هر صبح و شام روزى آنها برايشان فرستاده مىشود .
ابن مسعود دربارهء اين آيه مىگويد : ارواح شهيدان در پيشگاه الهى همچون مرغانى سبزند ، كه لانههاى آنها از عرش آويخته است و در هر جاى بهشت كه بخواهند ، مىخرامند . حق تعالى بر آنها عنايتى مىفرمايد و مىگويد : آيا چيزى مىخواهيد كه براى شما بيشتر كنم ؟ گويند : پروردگارا ، مگر ما در بهشت نيستيم و هر كجا كه مىخواهيم ، نمىخراميم ؟ باز برايشان مرحمت مىفرمايد و همان گفته را تكرار مىكند
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 237
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص٢٣٧