تا تو ميان آنها هستى و خداى عذاب كننده ايشان نيست اگر طلب آمرزش كنند - منظور اهل مكه است و مقصود از استغفار ، نماز گزاردن است . سپس خداوند چنين مىفرمايد : وَ ما لَهُمْ أَلّا يُعَذِّبَهُمُ الله وَ هُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ 8 : 34 - و نبود كه عذاب نكندشان خداى تعالى و ايشان باز مىدارند حاجيان را از مسجد الحرام - كه منظور كشته شدن و به هزيمت رفتن ايشان است و اينكه مىفرمايد : فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ 3 : 106 - پس بچشيد عذاب را به واسطهء آنكه كفر مىورزيديد - كه منظور عذاب روز بدر است . إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ الله فَسَيُنْفِقُونَها ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ 8 : 36 - آنها كه كافرند مالهاى خويش هزينه مىكنند تا از راه مسلمانى باز دارند ، هر آينه اين مالها هزينه كنند باز از آن پشيمان شوند ، باز مقهور مسلمانان شوند - كه مقصود پشيمانى روز بدر و كشته شدن آنها در آنجاست . وَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ 8 : 36 - و كافران جمله فرستاده به آتش سوزان شوند . قُلْ لِلَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ ما قَدْ سَلَفَ 8 : 38 - بگو به آنها كه كافر شدهاند اگر از كفر باز گردند آمرزيده شود براى ايشان آنچه گذشته است - كه منظور اين است ، اگر مسلمان شوند اعمال گذشته ايشان آمرزيده مىشود و اگر باز گردند به كفر ، ديديد كسانى را كه در بدر كشته شدند . وَ قاتِلُوهُمْ حَتّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ 8 : 39 - و حرب كنيد با كافران تا آنگاه كه نماند هيچ فتنه - كه منظور از فتنه ، شرك است . وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلّهِ 8 : 39 - كه منظور آن است كه از اساف و نائله [ 1 ] ذكرى به ميان نيايد . وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ من شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ 8 : 41 - و بدانيد آنچه غنيمت گرفتيد پنج يكى آن مر خداى را و رسول راست و مر خويشان مصطفى را و مر يتيمان را و درويشان را و غريبان را - كه مقصود اين است ، آنچه كه از خداست ، پيامبر ( ص ) را خواهد بود و منظور از ذوى القربى خويشاوندى با پيامبر ( ص ) است . وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ 8 : 41 كه مقصود از روز فرقان روز بدر است كه خداوند ميان حق و باطل را فرق گذاشت . إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيا 8 : 42 خطاب به اصحاب پيامبر ( ص ) است در هنگامى كه به بدر فرود آمدند و مشركان بر كناره دور تر بودند و ميان آنها پشتهاى ريگ قرار داشت و منظور از ركب ، كاروان ابو سفيان است كه پايين تر از بدر و چسبيده به دريا بودند . وَ لَوْ تَواعَدْتُمْ لَاخْتَلَفْتُمْ في الْمِيعادِ 8 : 42 منظور اين است كه كاروانى پيش از كاروان ديگر فرا مىرسيد .
وَ لكِنْ لِيَقْضِيَ الله أَمْراً كانَ مَفْعُولًا 8 : 42 منظور كشته شدن كسانى است كه در بدر كشته
هامش
[ 1 ] نام دو بت سنگى كه داخل كعبه بودند و از بتهاى معروف اهالى مكه شمرده مىشدند .