شدهاند . لِيَهْلِكَ من هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى من حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ 8 : 42 مىگويد : هر كس كه كشته شده است پس از تمامى بيان و حجت كشته شده است و هر كس هم كه زنده مىشود ، همچنين است . إِذْ يُرِيكَهُمُ الله في مَنامِكَ قَلِيلًا 8 : 43 گويد : پيامبر ( ص ) در جنگ بدر خوابيد و خداوند دشمن را در چشم او اندك نمودار ساخت . وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً لَفَشِلْتُمْ . . . 8 : 43 ، كه منظور آن است كه در آن صورت مىترسيديد و اختلاف پيدا مىكرديد و خداوند متعال از اختلاف شما را سلامت داشت ، چه او ضعف و ناتوانى دلهاى شما را مىداند . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْكُرُوا الله كَثِيراً . . . 8 : 45 وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِيحُكُمْ وَ اصْبِرُوا . . . 8 : 46 كه مىفرمايد : در دل خود خدا را تكبير گوييد و آن را ظاهر و آشكار مكنيد ، چه اظهار آن در جنگ موجب سستى است . وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا من دِيارِهِمْ بَطَراً وَ رِئاءَ النّاسِ وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ الله 8 : 47 كه اشاره به كيفيت خروج قريش به بدر است . وَ إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ أَعْمالَهُمْ وَ قال لا غالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ من النّاسِ وَ إِنِّي جارٌ لَكُمْ 8 : 48 ، همهء اين گفتار را سراقة بن جعشم گفته است و مىگويند شيطان در آن هنگام به صورت او در آمده بود . فَلَمّا تَراءَتِ الْفِئَتانِ نَكَصَ عَلى عَقِبَيْهِ وَ قال إِنِّي بَرِيءٌ مِنْكُمْ . . . 8 : 48 ، منظور آن است كه چون شيطان سپاه پيامبر ( ص ) و قريش را ديد و متوجه فرشتگان شد كه مىكشند و اسير مىگيرند ، گفت :
من از شما بيزارم كه من فرشتگان را مىبينم و شما نمىبينيد . إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ . . . 8 : 49 ، در مورد گروهى است كه اقرار به اسلام كرده بودند ولى همين كه اصحاب پيامبر ( ص ) در نظرشان كم آمد از دين برگشتند و اين كلام را گفتند و همهء آنها به كفر كشته شدند و فرشتگان بر چهرهها و پشت ايشان مىزدند . كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ 8 : 52 ، منظور كردارى همچون كردار ايشان است . آيهء إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ الله الَّذِينَ كَفَرُوا . . 8 : 55 ، در مورد بنى قينقاع است و فَإِمّا تَثْقَفَنَّهُمْ في الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ 8 : 57 ، منظور آن است كه ايشان را به قتل برسان . وَ إِمّا تَخافَنَّ من قَوْمٍ خِيانَةً . . . 8 : 58 تا آخر آيه ، در مورد بنى قينقاع نازل شده است و پيامبر ( ص ) به موجب همين آيه به سراغ آنها رفته است . وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ من قُوَّةٍ وَ من رِباطِ الْخَيْلِ . . . 8 : 60 ، كه منظور آماده ساختن وسايل تيراندازى و فراهم ساختن است است به طورى كه اين امور آشكار باشد و ديده شود . وَ آخَرِينَ من دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ 8 : 60 منظور اهالى خيبرند . وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها . . . 8 : 61 ، تا آخر آيه ، در مورد بنى قريظه است .
وَ إِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ . . . 8 : 62 ، منظور بنى قريظه و بنى نضير است كه گفتند : اسلام مىآوريم و از تو پيروى مىكنيم . يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ الله وَ من اتَّبَعَكَ من الْمُؤْمِنِينَ 8 : 64 ، كه منظور براى جنگ است ، آيهء إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ . . . . . 8 : 65 ،
المغازي ( تاريخ جنگهاى پيامبر ص ) ( فارسى ) — صفحة 102
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
ص١٠٢