( 1 ) پروردگارى كه درازناى انديشهها و ژرفاى افكار به او نمىرسد . فرخنده و برتر است آنكه او را نه وقتى شمرده و نه مدتى است كه فرجام پذيرد « 1 » و نه صفاتى كه محدود باشد . و منزه است پروردگارى كه او را آغازى براى آغاز و نه پايان و فرجامى است كه نابود شود .
منزه است ، او همچنان است كه خود خويشتن را وصف كرده است .
همه چيز را به هنگام آفرينش آن حدى نهاده است تا از شبهه برى و خود از آن بر كنار باشد . خدا در چيزى حلول نكرده كه گفته شود در آن چيز است ، و از هيچ چيز فاصله نگرفته است كه گفته شود از او جداست و از آن برون نيست كه گفته شود پس كجاست ؟ علم خداى سبحان بر آن احاطه دارد و صنع پروردگار آن را پديد و استوار آورده و حفظ حق آن را در شمار آورده است و هيچ چيز از پوشيدههاى فضا و نهفتههاى سياهى تاريكيها و آنچه در آسمانهاى زبرين و زمينهاى زيرين است از او پوشيده نيست ، و براى هر چيز از آفرينش نگهدارنده و نگهبانى و هر چيز از آن بر همه چيز محيط است و بر آنچه كه احاطه دارد محيط است . خداى يكتاى يگانهء بىنياز كه دگرگونى و گذشت روزگار او را دگرگون نمىسازد و آفرينش چيزى بر او دشوار نيست . چنان است كه هر چيز را بخواهد باشد فرمان مىدهد باش و خواهد بود .
( 2 ) آنچه را كه آفريده خود بدون نمونه و رنج و خستگى پديد آورده است . هر سازندهء چيزى آن را از چيز ديگر مىسازد ، ولى خداوند آنچه را آفريده است از چيزى نيافريده است . هر دانايى پس از نادانى آموزشديده و دانا شده است ، ولى خداوند سبحان نه هرگز نادان بوده است و نه هرگز چيزى آموخته است . منزه است پروردگارى كه آغاز آفرينش و تدبير پرورش بر او گران نمىآيد ، آرى كه قضايى استوار و علمى محكم و كارى درست است ، در خدايى يكتا و نفس خويش را ويژهء يگانگى قرار داده است . درخشش و بزرگى را براى خود خالص فرموده و ستايش و نيايش را به كمال رسانده است . در يگانگى يكتا و در بزرگى بىهمتاست و خداوند سبحان جلالش فراتر از داشتن فرزندان و بسودن زنان است . او را در آنچه آفريده است مانندى نيست و در آنچه دارندهء آن است او را همتايى نيست و كسى انباز او نيست . نامهاى پسنديده و امثال برتر از آن اوست . « 2 »
هامش
( 1 ) برخى از اين جملات در خطبه اول نهج البلاغه با اندك تفاوت آمده است .
( 2 ) تا اين جاى اين خطبه در الغارات ، ج 1 ، به اهتمام مرحوم محدث ارموى ، انجمن آثار ملى ، 1355 ش ، ص 174 با تفاوتهاى لفظى مختصرى آمده است . مرحوم علامه مجلسى به نقل از كتاب التوحيد شيخ صدوق آن را در بحار الانوار ، ج 4 ، چاپ جديد ، ص 269 آورده است و به روش پسنديده خود مشكلات آن را بيان فرموده است . اين خطبه به اين