اما در اينجا اين پرسش مطرح مىشود كه اين نقل و انتقال الفاظ از معانى لغوى به معناى جديد شرعى در چه زمان اتفاق افتاده است ؟ كه در اين رابطه دو نظريه وجود دارد .
گروهى معتقدند كه اين الفاظ در زمان پيامبر ( ص ) و توسط ايشان به معناى جديد منتقل شدهاند كه اگر چنين چيزى ثابت شود اصطلاحا به آن حقيقت شرعيه گفته مىشود . پس حقيقت شرعيه يعنى تحقق انتقال الفاظ عبادات از معناى لغوى به معناى شرعى در زمان پيامبر ( ص ) توسط ايشان به وضع تعيينى يا به كثرت استعمال مسلمين در زمان ايشان به وضع تعينى .
عده ديگرى نيز معتقدند كه اين الفاظ در زمانهاى بعد از پيامبر ( ص ) و در زمان ائمه اطهار ( ع ) و بر اثر كثرت استعمال مسلمين ( وضع تعينى ) به معناى جديد منتقل شدهاند كه اصطلاحا به اين نظريه حقيقت متشرعه گفته مىشود .
اما فايده و ثمره اين بحث آن است كه اگر حقيقت شرعيه ثابت شود لازم است كه ما اينگونه الفاظ را در قرآن و احاديث پيامبر ( ص ) بر معناى جديد حمل نماييم ولى اگر حقيقت شرعيه ثابت نشود و بلكه حقيقت متشرعه را بپذيريم در آن صورت الفاظ وارده در قرآن و احاديث پيامبر ( ص ) را بايد بر همان معناى لغوى حمل نمود . مثلا در روايتى از پيامبر رسيده است كه « اذا رأيتم الهلال فصل » يعنى هرگاه ماه نو را ديدى . . . . حال اگر حقيقت شرعيه ثابت شود اين كلمهء « صل » به معناى نماز خواهد بود و از اين حديث استحباب نماز اول ماه استفاده مىشود
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 88
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٨٨