سخنوران تحقيق كند مثالهايى از اين نمونه را مىيابد يقول الشاعر فى مدح النبى چنانچه شاعر در مدح پيامبر ( ص ) مىگويد :
المرتمى فى الدجى و المبتلى بعمى * و المشتكى ظمأ و المبتغى دينا
يأتون سدته من كل ناحية * و يستفيدون من نعمائه عينا
يعنى آنكه در تاريكى افتاده و آنكه به كورى مبتلا شده و كسى كه از تشنگى شكايت دارد و آنكه از او بدهيش را طلب كردهاند از هر طرف به درب منزل پيامبر مىآيند و از نعمت وجود ايشان بهره مىبرند .
فاستخدم الشاعر لفظ العين فى الشمس و البصر و الماء الجارى و الذهب پس در اينجا شاعر لفظ عين را در معناى خورشيد - چشم - آب جارى و طلا به كار برده است حيث ان المرتمى فى الدجى يطلب الضياء چونكه كسى كه در تاريكى افتاده طالب نور و روشنايى است و المبتلى بالعمى يطلب العين الباصرة و كسى كه به كورى گرفتار شده خواهان چشم بينا است و الانسان الظمآن يريد الماء و انسان تشنه آب مىخواهد و المستدين يطلب الذهب و شخص بدهكار طلا و پول مىخواهد . « * »
هامش
( * ) البته اين نظريه مورد قبول اكثر اصوليين نيست و گفتار يك شاعر نمىتواند اين امر را ثابت كند چرا كه ممكن است ضرورت شعرى باعث چنين امرى شده باشد . ( شارح )