« الشجر شجر » . با توجه به اين قانون ما دو نوع حمل داريم 1 - حمل اولى ذاتى 2 - حمل شايع صناعى .
حال مىگوييم : اگر موضوع و محمول از نظر مفهوم يكى باشند يعنى جهت اتحادشان در مفهوم باشد و جهت تغاير آنها از نظر اجمال و تفصيل باشد يعنى مثلا موضوع قضيه به صورت كلى و سربسته بيان شده اما محمول ، به تفصيل و با ارائه جنس و فصل و ذكر ذاتيات و خصوصياتش مطرح گرديده است در اين صورت حمل اولى ذاتى خواهد بود مانند اينكه گفته شود : الانسان حيوان الناطق . كه مفهوم كلمه « انسان » با مفهوم « حيوان ناطق » يكى است اما لفظ انسان به صورت سربسته و كلى مطرح شده ولى حيوان ناطق مفصلا با ذكر جنس و فصل عنوان گرديده است . و علت اينكه به اين نوع از حمل ، حمل اول ذاتى مىگويند آن است كه در واقع ذاتيات يك شىء را بر او حمل نمودهاند مثلا حيوان ناطق كه جنس و فصل انسان بوده و جزء ذات او است را بر او حمل كردهاند .
اما گاهى ممكن است موضوع و محمول از نظر مصداق و وجود خارجى متحد باشند اگرچه از نظر مفهوم تفاوت داشته باشند به اين معنا كه جهت اتحاد آنها در مصداق خارجى و جهت تغاير آنها در مفهوم باشد كه به يك چنين حملى ، حمل شايع صناعى گفته مىشود و چون اكثر قضاياى حمليه از همين نوع اخير هستند و هو الشائع فى الاستعمال المتعارف فى صناعة العلوم ، لذا به آن حمل شايع صناعى گفته مىشود . مانند اينكه بگوييم : الشجر خضراء كه مفهوم « شجر » با مفهوم « خضراء » فرق دارد
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 51
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٥١