منفى بودن كلام با منطوق ، هماهنگ بود به آن مفهوم موافق گفته مىشود . مثلا خداوند در آيه 23 سوره اسراء در مورد پدر و مادر فرموده است :
فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ
يعنى به پدر و مادر خود اف نگوييد .
اف يعنى كمترين حرف يا برخوردى كه موجب نگرانى و ناراحتى والدين شود كه براساس اين آيه حرام است . اما مفهوم اين آيه چنين است كه اگر اف گفتن كه كمترين مرتبه از سخن است نسبت به پدر و مادر جايز نباشد پس امورى كه از اف گفتن بالاتر و بزرگتر است مانند كتك زدن و دشنام دادن ، به طريق اولى حرام خواهد بود .
پس اين مفهوم يعنى حرمت ضرب و شتم از نظر نوع حكم ، مطابق با منطوق آيه است چرا كه حكم منطوق نيز حرمت تأفيف نسبت به ابوين بود . لازم به ذكر است كه به مفهوم موافق ، مفهوم اولويت يا فحوى الخطاب نيز گفته مىشود .
اما اگر حكم منطوق با حكم مفهوم از نظر نوع و مثبت و منفى بودن كلام متفاوت بود به آن مفهوم مخالف گفته مىشود . مثلا اگر مولى بگويد :
« ان جاء زيد فاكرمه » يعنى اگر زيد آمد او را اكرام كن . در اينجا حكم منطوقى كلام ، وجوب اكرام زيد است اما مفهوم اين جمله [ به فرضى كه مفهوم داشته باشد ] آن است كه « اگر زيد نيامد او را اكرام نكن » و همانطور كه مىبينيد حكم مفهومى به صورت منفى بوده و با منطوق كلام كاملا متفاوت است و لذا به آن مفهوم مخالف گفته مىشود .
لازم به ذكر است كه مفهوم مخالف به شش قسم تقسيم مىشود كه عبارتند از :