خواهد بود پس اگر هماكنون به فردى كه در آينده خواهد نوشت گفته شود : زيد كاتب اين حمل ، مجازى است و حقيقتا نمىشود الآن ، او را كاتب دانست .
مثال دوم : فرض كنيد فردى الآن پزشك است و به شغل طبابت اشتغال دارد در اين صورت حمل كلمه طبيب بر او حقيقى خواهد بود و مىشود حقيقتا گفت : زيد طبيب . اما اگر او فعلا دكتر نيست بلكه هماكنون در دانشگاه پزشكى مشغول به تحصيل مىباشد به لحاظ اينكه در آينده قرار است پزشك شود اگر لفظ طبيب را بر او حمل كنند ، مجازى خواهد بود چرا كه او الآن حقيقتا دكتر نيست . ( كه اين دو مطلب مورد توافق همه اصوليين است ) .
اما مسئله مورد اختلاف اين است كه : اگر ذاتى مانند زيد در گذشته به يك مبدئى مثل كتابت متلبس بوده و اشتغال داشته است ولى هماكنون به آن كار مشغول نيست آيا حمل مشتق ، بر او به لحاظ گذشته ، حقيقى است يا مجازى ؟ و اگر هماكنون گفته شود « زيد كاتب » آيا حمل كتابت بر او حقيقت خواهد داشت يا مجاز است ؟ يا مثلا كسى كه سابقا پزشك بوده و به شغل طبابت اشتغال داشته ولى هماكنون به لحاظ كهولت سن يا از بين رفتن محفوظات ذهنى قدرت طبابت را از دست داده است آيا حمل « طبيب » بر او حقيقى است يا مجازى ؟
اين مسئله مورد اختلاف اصوليين واقع شده است . گروهى معتقدند كه اطلاق مشتق در هر دو صورت ( چه در متلبس به مبدأ بالفعل و چه در ذاتى كه تلبس را از دست داده ) حقيقى است اما مشهور اصوليين مىگويند اطلاق مشتق تنها در ذاتى كه هماكنون متلبس به مبدأ هست
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 106
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٠٦