العلل فى الحديث ، التاريخ ، رسالة فى الخلاف و الجدل . « 1 »
مرحوم احمد محمد شاكر ، به نقل از التهذيب ، دو كتاب ديگر يكى به نام الزهد و ديگرى به نام الاسماء و الكنى را هم آورده است و گفته است آثار او عبارت است از :
1 . جامع الصحيح ، 2 . الشمائل النّبويه ، 3 . العلل ، 4 . التاريخ ، 5 . الزهد ، 6 . الاسماء و الكنى و افزوده است شايد كتابهاى ديگرى هم داشته است كه من از آن آگاه نيستم . « 2 »
به عنوان مثال رسالة فى الخلاف و الجدل كه عمر رضا كحاله نام برده است .
مرحوم محدث قمى ( ره ) فقط دو كتاب از ترمذى را نام برده است ، كه همان سنن يا جامع است و شمائل المحمديه . « 3 »
كتاب الشمائل
نام اين كتاب كه در نسبت آن به ترمذى ترديدى نيست و دومين اثر ارزنده اوست كه از دستبرد حوادث روزگار محفوظ مانده است ، به صورت شمائل النبى ، شمائل المحمديه ، الشمائل النبويّه و الخصائل المحمديّة ، در منابع و مآخذ آمده است ، و بيشتر به شمائل ترمذى معروف است . اين كتاب از ديرباز مورد توجه اهل فضل قرار گرفته است و افرادى چون جلال الدين سيوطى و ابن حجر هيثمى بر آن شرح نوشتهاند ، و تا آنجا كه از كشف الظنون حاجى خليفه ، و ايضاح المكنون اسماعيل پاشا برمىآيد ، بيست و پنج شرح و تلخيص از آن صورت گرفته است . حسام الدين نقشبندى ، درگذشته به سال 1282 هجرى قمرى ، آن را به تركى شرح زده است . « 4 »
مصطفى حلبى ، معروف به مظلومزاده ، از شاعران عثمانى ، به سال 1158 ق ، آن را به شعر تركى سروده است ، و مصلح الدين محمد بن صلاح بن جلال لارى ، درگذشته به سال 979 ق ، بر آن دو شرح يكى عربى و ديگرى فارسى نوشته است « 5 » ، و محدث خبير و
هامش
( 1 ) . عمر رضا كحاله ، معجم المؤلفين ، بيروت ، ج 11 ، ص 105 .
( 2 ) . مقدمه استاد احمد محمد شاكر بر جلد اول الجامع ، ص 90 .
( 3 ) . محدث قمى ، هدية الاحباب ، چاپ امير كبير ، تهران ، 1363 ش ، ص 127 ، و الكنى و الالقاب ، صيدا ، 1358 ق ، ج 2 ، ص 105 .
( 4 ) . اسماعيل پاشا ، ايضاح المكنون ، چاپ افست ، تهران ، 1378 ق ، ص 54 .
( 5 ) . كشف الظنون ، چاپ افست ، تهران ، 1378 ش ، ج 1 ، ص 215 .