محمد عبد الرءوف مناوى ، از علماى بزرگ قرن دهم و يازدهم هجرى مصر و داراى چند تأليف ارزنده است ، از جمله همين شرح شمائل ، كنوز الحقايق ، و الصفوة در مناقب اهل بيت و به سال 1031 يا 1029 ، در قاهره درگذشته است . « 1 »
كتاب شمائل ترمذى ، مورد توجه عموم فرق مسلمانان قرار گرفته است و تا آنجا كه اين بنده در آثار بزرگان شيعى ديدهام ، ابن شهر آشوب سروى ، در كتاب مشهور مناقب خود ضمن بيان اوصاف ظاهرى و محامد اخلاقى حضرت ختمى مرتبت به كتاب شمائل ترمذى استناد و از آن نقل قول كرده است . « 2 » مرحوم علامه مجلسى هم در بحار الانوار همان روايت ابن شهر آشوب ، درگذشته به سال 588 هجرى را نقل كرده است .
و اينك بحثى كوتاه درباره لغت « شمائل » و معنى و كاربرد آن در ادب عرب و فارسى به خوانندگان ارجمند عرضه مىشود .
لغت شمائل ، در كلام الله مجيد دو بار آمده است ، يك بار در آيهء هفدهم سورهء هفتم ( اعراف ) و بار ديگر در آيهء چهل و هشتم سورهء شانزدهم ( نحل ) . آيه نخست چنين است
« ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ . »
آيهء دوم چنين است
« أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلى ما خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْءٍ يَتَفَيَّؤُا ظِلالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَ الشَّمائِلِ سُجَّداً لِلَّهِ وَ هُمْ داخِرُونَ »
.
در ترجمهء تفسير طبرى آيه هفدهم سوره اعراف چنين آمده است : « پس بيايم بديشان از پيش دستهاى ايشان و از پس ايشان و از راست ايشان و از چپ ايشان » . و در ترجمهء آيهء چهل و هشتم سورهء نحل چنين آمده است : « و نه مىبينند ، به آنچه آفريدست خداى از چيزها ، كه مىگردد سايهء آن ، سوى دست راست و از سوى چپ . . . »
ميبدى همچنين ترجمه كرده است : « از راست ايشان و از چپ ايشان » و « از راست و از چپ » . « 3 »
هامش
( 1 ) . زركلى ، الاعلام ، ج 7 ، ص 75 .
( 2 ) . ابن شهر آشوب ، مناقب ، قم ، بدون تاريخ ، ج 1 ، ص 155 و بحار الانوار ، چاپ جديد ، ج 16 ، ص 180 .
( 3 ) . ترجمهء تفسير طبرى ، از قرن چهارم به اهتمام مرحوم حبيب يغمايى ، ج 2 ، ص 498 و ج 3 ، ص 870 و كشف الاسرار ، چاپ مرحوم على اصغر حكمت ، ج 3 ، ص 564 و ج 5 ، ص 386 .