آمد . انصارى گفت : كتاب جامع ترمذى در نظر من سودبخشتر از صحيح بخارى و صحيح مسلم است ، كه بهرهگيرى از آن دو براى همگان ممكن نيست و ويژه متخصصان است و حال آنكه از كتاب جامع ترمذى همگان بهرهمند مىشوند - چون ارزش هر حديث را بيان كرده است .
آثار ترمذى
مهمتر و ارزندهتر اثر از آثار ترمذى كتاب جامع يا صحيح اوست ، كه ظاهرا براى نخستين بار ابو عبد الله حاكم نيشابورى ، درگذشته به سال 405 هجرى و مؤلف المستدرك ، اين كتاب را كه پيش از آن به سنن معروف بوده است ، الجامع الصحيح نام نهاده است . بيشتر احاديث آن صحيح است و حديث ضعيف به راستى در آن كم است و علاوه بر ابواب مربوط به احكام ، ابواب ديگرى هم دارد . « 1 » اين كتاب مكرر چاپ شده است و اكنون كه سال 1412 هجرى قمرى است از نخستين چاپ آن كه چاپ سنگى سال 1283 هجرى قمرى بوده است ، 129 سال مىگذرد . پس از آن به سال 1292 قمرى در بولاق در دو مجلد چاپ شده است . در هند هم مكرر چاپ شده است و باز در فاصله سالهاى 52 / 1350 در سيزده جزء چاپ شده است . « 2 » تا آنجا كه اين بنده اطلاع دارم ، بهترين چاپ اين كتاب چاپى است كه در فاصله سالهاى 1382 / 1356 قمرى از چهار مجلد آن در مصر منتشر شده است .
جلد اول آن به اهتمام استاد احمد محمد شاكر و با مقدمه مفصلى در 103 صفحه به قلم آن فقيد و دوازده صفحه فهارس ، به سال 1356 ق ، در شركت مصطفى البابى الحلبى منتشر شده است . متن اين مجلد 464 صفحه است و دويست و سى و هفت حديث از آغاز باب طهارت و بخش عمده باب نماز را در بر دارد . متن احاديث معرب است و در مورد هر حديث شرح زده شده و منابع آن از ديگر كتابهاى صحيح معين شده است ، و به تمام معنى چاپى مورد اعتماد و آراسته است . جلد دوم هم
هامش
( 1 ) . از مقدمه استاد احمد محمد شاكر و حواشى آن فقيد بر مقالهء و نسنك) Wensinck (در دائرة المعارف الاسلامية ، جلد پنجم ، صفحه 231 .
( 2 ) . همان منبع .