( « الرها » و يا امروز « اورفا » در بين النهرين شمالى م . ) در مورد زبان سريانى انجام پذيرفت . همانطور كه ديده مىشود اين فكر وجود داشته و يا بوسيلهء جوامع غير اسلامى مورد قبول يافته بود حال چگونه اين عبور از الفباى ناقص به الفباى كامل ، به مفهومى كه در زبان عربى به كار مىرود ، در قرآن انجام گرفته است ؟ در اين باره فرضيات ما - زيرا فقط مىتوانيم فرضياتى بكنيم - بر اطلاعاتى مبتنى است كه همه داراى سرچشمهء اسلامى هستند و يا بر خواندن خطوط باستانى قرآنهاى قديمى متكى بوده است .
ابتداء به مطالعهء نخستين فرضيهها بپردازيم :
بنابر يكى از اين فرضيهها ، مبتكر اعرابگذارى در قرآن ( بنابراين مبتكر يك الفباى كامل ) شاعر بصره ابو الاسود دوئلى ، يكى از طرفداران باوفاى على ( ع ) ( 69 / 9 - 688 ) بوده است . « 103 » همچنين مىدانيم كه اين شخصيت بنا به روايتى ( همانقدر قابل اعتماد كه مشكوك ) ، به عنوان مبتكر علم نحو زبان عربى شناخته شده است . البته روشن است كه چه نظرى دربارهء اين عقايد كه باحتمال زيادى داراى منشاء شيعى است مىتوان داشت .
خبر ديگرى وجود دارد كه هم جدىتر است و هم تصديق آن مشكلتر .
اين خبر مىگويد كه عبيد اللّه بن زياد « 91 » به يكى از كاتبان ايرانى الاصل
هامش
( 103 ) دربارهء اين شخصيت مراجعه كنيد ر . كندرف دائرة المعارف اسلام مقالهء ابو - الاسود 1 : 80 ، دربارهء نقشش در مورد ابداع علم نحو مراجعه كنيد نلدكه 3 : ذيل 261 و مراجع آن .
در چاپ دوم دائرة المعارف مقالهء ژ . و . فوك ديده شود . دانشنامهء ايران و اسلام 7 : 939 ، راميار : تاريخ قرآن 150 و 346 ، لغتنامهء دهخدا ، انباه الرواة 1 : 13 ببعد ، الاعلام زركلى 3 : 340 ، تاريخ الادب العربى بروكلمن 1 : 171 ببعد .
( 91 ) دربارهء عبيد اللّه بن زياد كه در ابتدا در زمان خلفاى نخستين اموى حاكم خراسان و بعد حاكم بين النهرين بود ( متوفى در 67 / 686 ) مقالهء زترتستين در دائرة المعارف اسلام 4 : 1037 ديده شود .
دربارهء حجاج بن يوسف كه ابتدا حاكم حجاز بود و بعد از در هم كوبيده شدن انقلاب ابن زبير ، حاكم بين النهرين و ايالات ايران ( از 75 / 694 تا 95 / 714 ) گشت به لامنس دائرة المعارف اسلام مقالهء حجاج 2 : 215 مراجعه شود .