تجسم كرد كه حجاج با چه شدتى مىبايستى دستور داده باشد كه نسخههاى خطى مصاحفى را كه مظنون اعلام شده بود جستجو كرده و نابود كنند . از اين اقدامات چه نتيجهاى بدست آمده ؟ ما نمىدانيم . بدون شك مصاحفى كه تحريم شده بايستى در ابتدا مخفى شده باشند و سپس با اشكال بيشترى عرضه گرديده باشند ، ولى بهر صورت ، عملا در برابر نقل شفاهى قراءتهائى كه داشتهاند خلع سلاح شدهاند ، بنابراين اجبارا بايستى بوسايل ديگرى توسل جست .
بنا باخبارى كه جزئيات آن قابل اعتماد نيست ، حجاج عامل يك رشته اقداماتى معرفى شد كه براى تصحيح كتابت قرآن به عمل آمد . در حقيقت هيچ مخالفتى وجود ندارد كه اين رجل دولتى - كه يكى از برجستهترين رجال اسلام مىباشد - در راه قبولاندن مصحف عثمانى به همهء مردم ، با مشكلات دولتى فراوانى روبرو بوده است . حجاج با روحيهاى كه بموقع انعطافپذير هم بود ، بايستى بسرعت دريافته باشد كه بهترين وسيله براى نجات از اين اختلافات كتابتى ، عرضه داشتن قرآن به صورت بهترى بود و نيز بايد درك كرده باشد كه متن قرآنى مىبايستى به كيفيتى تثبيت شود كه اختلافات شفاهى به حداقل ممكن تقليل يابد . از بعضى جهات ، حجاج مىتوانسته كه مرد اين كار باشد . تبليغات هم اندكى اين مطلب را تأييد نموده است .
در اينجا بايد يادآورى كرد كه قبيلهء اصلى كه حجاج بدان تعلق داشته ، يعنى ثقيف كه در جنوب مكه و در اطراف طائف خيمه زده بودند ، در آغاز اسلام كاتبان و معلمانى در اختيار داشته است « 95 » . در آغاز قرن هشتم ميلادى ( قرن دوم هجرى ) اين مسأله معتبر شناخته مىشد كه تنها كاتبان ثقفى
هامش
( 95 ) لامنس : طائف 139 ببعد .