ب - اصلاح رسم الخط
اصلاح رسم الخط مصحف عثمانى
به دشوارى مىتوان زمانى را مشخص نمود كه جامعهء اسلامى بفكر افتاد تا نواقص خط نسخههاى عثمانى را اصلاح كند . ما فقط ملاحظه مىكنيم كه اقدامات معموله در اين جهت طى سه قرن انجام گرفته و اين اقدامات نتيجهء اجراى يك برنامهء جامع نبوده و با شدت عمل هم تعقيب نشده است . بلكه برعكس هميشه سعى بر اين بوده كه موجب بروز مخالفتهاى بيهوده نگردد .
برخوردهاى سياسى اختلاف « قراءت » در زمان عبد الملك
جلوس خليفه عبد الملك به سال 65 / 685 در تاريخ تمدن اسلامى لحظهء مهمى را نقش مىزند . برنامهء اساسى حكومت عبارت است از تقويت قدرت مركزى ، اتحاد نيروهاى امپراطورى و همچنين در هم كوبيدن هر آنچه كه بهر شكلى بتواند در برابر تحقق اين هدفها در داخل امپراطورى مانع ايجاد كند .
بدين جهت است كه به اصلاح ادارى همت گماشته مىشود و اين خود موجب مىگردد كه زبان عربى به عنوان زبان رسمى حكومتى شناخته شود .
در همهء اين زمينهها خليفه بوسيلهء دو رجل برجسته معاضدت مىگردد .
نخست بوسيلهء عبيد اللّه بن زياد حاكم و پس از مرگ او توسط حجاج مشهور ، چهرهء مقتدرى - اگر چنين باشد - كه بعدها دربارهء او داستانهائى از بىرحمى و سياست خشن و واقعياتى دردناك كه با شخصيت اصلى او بىارتباط نبود ، گفته