غلط به نظر مىرسد تصحيح كند . « 73 » اگر در جريان كار ، كميسيون با شكى مواجه مىشد سعى مىكرد متن را به صورت اصلى خود حفظ كند . مىدانيم كه اگر مؤمنى آيهاى را از دهان پيامبر شنيده بود ، به سراغ او مىرفتند و از او مىپرسيدند و آن قسمت را او املاء مىكرد و مىنوشتند . « 74 »
در اين مطلب كه اعضاى كميسيون نسبت به مسؤوليت خود احساس عميقى داشتهاند ، براى هيچ كس جاى ترديد نيست . باستثناى يك انتقاد سخت كه كسى در آن عصر در آن باره نظرى نداشته ، در اعضاء احتياط و دقت بسيار زيادى وجود داشته است . با وجود اينها ، احساس مىشود كه در كارهائى بدين بزرگى و حساسى ، تنها حسن نيت كفايت نمىكند . ضعف آنها در چه بود ؟ حتى با داشتن حسن نيت و ايمان قاطع ، در برابر اشتباهات غير ارادى خود و شاهدهاى مورد مشورت ، چه تضمينى داشتهاند ؟ از قلم افتادگىهائى كه پس از رحلت محمد ( ص ) و حتى در حيات خود او ( ص ) وجود داشته ، به چه ترتيبى پر شده ؟ تصادف و احتمال ، نظريات شخصى ،
هامش
( 73 ) نلدكه 3 : 92 . * موردى را كه نلدكه نقل كرده مربوط بداستانى است كه عبد اللّه بن هانى بربرى بندهء آزاد شدهء عثمان گفته است . او مىگويد وقتى نزد عثمان بودم ، اصحاب آيات قرآنى را بر او عرضه مىداشتند . از جمله استخوانهاى شانهء گوسفندى بود كه بر آنها نوشته بودند : « لم يتسن » و « فامهل » و « لا تبديل للخلق » . عثمان مرا با آنها فرستاد نزد ابى بن كعب و او آنها را چنين درست كرد : « لم يتسنه » فمهل » و « لا تبديل لخلق اللّه » . ( الاتقان 1 : 183 نوع 41 تنبيهات ، چاپ حلبى 1951 ) .
اما بلاشر فراموش كرده كه در چند صفحه پيش ( ص 56 كتابش ) گفته بود كه « ابى ابن كعب » لااقل 2 سال پيش از تشكيل انجمن در عهد عثمان ، در گذشته بود و بر سر اين امر ، به صورت اسامى اعضاى آن انجمن خردهگيريها داشت ! م .
( 74 ) اتقان : 74 ،