نص قرآنى قرار دهد ؟ . اگر تركيب اين هيأت را بدقت مورد بررسى قرار دهيم ، به قسمى كه سنت مورد قبول ، اسامى آنها را به ثبت رسانده ، مىتوانيم به حدسى برسيم . خليفه كه روح اين اقدام است ، مردى است پرهيزگار ، ولى محجوب ، و در برابر نفوذ اطرافيان سخت تأثيرپذير . نمايندهء واقعى اشراف مكه ، كار خود را وابسته به اين اشرافيت آغاز كرد . در اين انجمن كسى جز فدائيان منافع شهر مقدس وجود نداشت . « 71 » سه نفر مكى كه در اين هيأت وجود دارند نيز از اشرافند . سعيد ، عبد الرحمن و ابن زبير همه از اقوام خليفه و در ميان خودشان نيز از طريق زنهايشان قوم و خويش و با منافع مشترك گرد هم جمع شدهاند . اينها نمىتوانستند متنى قرآنى تدوين كنند جز به نحوهاى كه در شهر خودشان رايج بود . زيد شخصا با وجودى كه اهل مدينه بود ، از اين جهت خود را كم از آنها نمىدانست . بدلايل زيادى كار را بر پايهء مصحف ديگرى آغاز كردن ، كار درستى نبود . مصحف « ابى » كار يك نفر مدنى بود كه به شهر زادگاهى خويش وفادار مانده بود . مصحف ابو موسى اشعرى مرهون ابتكار فردى از اهالى عربستان جنوبى ، مصحف ابن مسعود مرهون شور يك نفر شبان محجوب ، و مصحف على ( ع ) نيز مربوط بود به ادعاهاى يك گروه مخالفى كه بوسيلهء اقوامش ابراز مىشد . بنابراين قصد عثمان و هيأت او كاملا روشن است . مطلب اصلى بر سر اين بود كه تاج افتخار تهيهء يك نص قرآنى را براى جامعهء اسلامى ، بر سر يك دستهء مكى بگذارد .
اين اقدام نظر خاص اين هيأت را در مورد طرد شخصيتهاى شايستهاى
هامش
( 71 ) دربارهء روحيهء قبيلهاى چهار عضو انجمن به نلدكه 2 : 54 ببعد مراجعه شود .
لازم است كه تذكر داده شود كه صورتهاى اسامى مختلفى كه در ساير اخبار آمده تلاشى را نشان مىدهد كه غالبا در راه كتمان تمايلات خاص چهار عضو مذكور به كار رفته است .