تخريب بوجود آمده ، در درجهء دوم اهميت است . مؤمنان آن عصر چگونه چنان جرأتى يافتند كه آن چيزهائى را كه مستقيما يادگار محمد ( ص ) بود و كلام او را برايشان زنده مىكرد . نابود سازند ؟ « 68 » ميدان اين تخريب غير قابل جبران تا كجا وسعت داشته است ؟ زيرا چنان كه بعد خواهيم ديد اين عمل هرگز به امحاء تمام مجلدات مصاحفى كه سرسختانه از طرف گردآورندگان آنها حفظ مىشد ، منجر نگرديد .
تناقضاتى هم در مورد اسامى اشخاصى كه از طرف خليفه عثمان مأمور ضبط متن قرآنى شدند ، وجود دارد ، اين تناقضات نيز به همين اندازه نگرانى آور است . در كنار اسامى زيد بن ثابت ، سعيد بن عاص ، عبد اللّه بن زبير و عبد الرحمن بن حارث ، نام چند تن ديگر هم ديده مىشود . « 69 » بدون شك برخى از اينها جنبهء تفنن يافته است . از قبيل صورتهائى كه دربارهء يك هيأت 12 نفرى صحبت مىكند . ( اين عدد 12 اندكى 12 حوارى را به ياد مىآورد ) يا صورتى كه شامل اسم ابى نيز بوده ، در صورتى كه 1 و 2 سال پيش از آن فوت كرده بود . يكى از اين صورتها حتى اعضاى هيأت را به دو نفر محدود مىكند : زيد و سعيد بن عاص . « 70 » نام شخص اخير در اين
هامش
( 68 ) كازانوا ، 141 .
( 69 ) دربارهء اين اسامى به نلدكه 2 : 50 ببعد مراجعه كنيد . به نقل از ابن ابى داود ص 25 س 11 .
( 70 ) ابن ابى داود : 22 س آخر ، 24 س 5 و 15 .
شايد كار عثمان خالى از نقطههاى ضعفى نبوده كه بر اثر آن قرنها گفتگو و بحث بر سر كار او پيش آمده ، ولى آنچه بوده نتيجهاش در حد كمالى بود كه مورد تاييد پيشواى مؤمنان على ( ع ) نيز قرار گرفت و ما امروز مسلما قرآن را به همان كيفيتى در دست داريم كه از دو لب مبارك پيامبر ( ص ) صادر شده است . اما بواقع خيلى از خردهگيريها هم وارد نيست . بلاشر