جمع قرآن در عصر عثمان
بنابر روايتى كه مورد قبول قرار گرفته ، « 60 » مسلمانان جمعآورى قرآن را مديون خليفهء سوم عثمان ( از 23 / 644 تا 35 / 655 ) مىباشند . اين روايت رابطهء مستقيمى ميان اين دوره و تدوين مصحف ابو بكر بوسيله زيد بن ثابت برقرار مىكند . به علاوه كه مطلب از قول زيد بن ثابت نقل شده است ( به ص 50 همين كتاب مراجعه كنيد ) .
امير حذيفه كمى پس از بازگشت 1 از جنگ ارمنستان ( حوالى 30 / 650 ) ، از اختلاف قراءت سربازان كوفه كه قرآن را از حفظ مىخواندند ، برآشفته شده و به خليفه چنين ابراز داشته بود : « پيش از اينكه افراد اين جامعه بر سر كتاب خدا اختلافى همانند اختلاف يهود و نصارى پيدا كنند اين جامعه را نجات بده » .
خليفه در اين موقع از حفصه دختر خليفه پيشين عمر ، خواهش كرد اوراقى را كه از پدر به او رسيده و شامل نسخهء اوليهاى بود كه زيد بن ثابت تهيه كرده بود ، در اختيار او قرار دهد . حفصه اين تقاضا را اجابت كرد و بدنبال آن ، هيأتى مركب از زيد بن ثابت و عبد اللّه بن زبير و سعيد بن عاص و عبد الرحمن بن حارث « 61 » مسؤول تهيه يك نسخه مجدد از وحى مىشوند .
هامش
( 60 ) نلدكه 2 : 50 بر پذيرش اين روايت بوسيلهء مسلمانان تاكيد مىكند . براى مراجع بر يادداشت 30 اضافه مىشود : ابن ابى داود 18 ببعد ، دانى ، مقنع 4 در پائين ، هر دوى آنها از بخارى كاملتر هستند و نزد طبرى 20 ببعد ، جزئيات دربارهء جمع اول و دوم زيد ( كه دربارهاش صحبت خواهيم كرد ) به صورتى محكمتر از بخارى كنار هم قرار گرفتهاند .
انتقاد از اين روايت را در نلدكه 2 : 62 - 47 و بوسيلهء بوهل 2 : 1131 آ ، ببنيد .
( 1 ) بلاشر نوشته است : « كمى قبل از عزيمت به جنگ ارمنستان » كه ظاهرا اشتباه است و حادثه بعد از بازگشت از جبههء جنگ رخ داده است م .
( 61 ) تركيب اين گروه بوسيلهء بخارى نقل شده ، فضائل القرآن ، 2 : ترجمهء فرانسه 3 : 523 .