يافت . « 305 »
براى انتقاد اروپائى از اين هم گمراهكنندهتر ، اگر بروزش ممكن باشد ، تفسير نوطلبان « مدرنيستهاى » قرن 19 است . اينها يا مانند كار عظيم آلوسى « 306 » خود را به نو ساختن تفاسير قديمى محدود مىسازند و يا با قبول مفهوم قرآنى به عنوان جامع تمام علوم بشرى ، اين مطلب را اصل قرار مىدهند كه « كتاب اللّه » محتوى بيان تمام اكتشافات تازه چه در نجوم ، چه در فيزيك ، شيمى و يا علوم طبيعى است . نهضت اخير بويژه در سوريه توسط كواكبى « 307 » و در مصر بوسيلهء محمد عبده ( البته به شكل محتاطانهاى ) « 308 »
هامش
( 305 ) ايضا : 130 ، غالبا به نتايج غير قابل دركى مىرسيم . مثلا براى تأليف ميان آيهء 103 سورهء 91 6 : « نگاهها نمىتوانند بدان برسند » و سورهء 27 75 : 23 « چهرهها بسوى خدايشان توجيه شدهاند » ( متن : در حال نگاه كردن هستند ) ، بجاى حرف اضافه « الى بسوى » مفسرى مىخواند « على خوبى » بالاخره اين معنى پيش مىآيد : « در حال نگريستن به خوبيهاى خدايشان » كه نه ساختمان جمله و نه مفهوم كلى آيه چنين اجازهاى را مىدهد .
و ليكن يك تناقضى را از بين مىبرد و يك قضيهء تشبيهى را حذف مىكند .
( 306 ) محمد آلوسى در بغداد به دنيا آمد و همانجا از دنيا رفت ( 1270 / 1853 ) .
بروكلمن : دائرة المعارف اسلام 1 : 327 ، تاريخ ادب عربى ضميمه 2 : 785 ببعد . تفسيرش به نام : « روح المعانى » است چاپ بولاق چاپ دوم بهتر است قاهره ، 1927 در 9 مجلد .
( 307 ) عبد الرحمن كواكبى در آلپAlePبه دنيا آمد 1265 / 1849 و در 1320 / 1903 از دنيا رفت . بروكلمن ضميمه 3 : 380 . اعتقادات اين اصلاح طلب شرح شده توسط « پرهPeres» « ادبيات عرب و اسلام » ( الجزيره 1938 ) ، 47 ببعد . ( اعلام زركلى 4 : 68 )
( 308 ) متولد 1265 / 1849 متوفى 1323 / 1905 . مراجعه كنيد : شناخت ، دائرة - المعارف اسلام 3 : 723 ببعد . محمد عبده سورهء توحيد را تفسير كرد و تفسير همهء قرآن را شروع كرد ولى ناتمام ماند . مراجعه كنيد بروكلمن ضميمه 3 : 320 . ( اعلام زركلى 7 : 131 و مذاهب التفسير گلدزيهر : 349 ببعد م ) .