و همچنين رشيد رضا « 309 » و طنطاوى جوهرى « 310 » مشخص مىشود .
اين تفسير نو ، به صورتى كم و بيش علنى ، صراحة جنبهء ستايشگرانهاى دارد .
اين نوع تفاسير واقعا نه تنها تمايلى به حل اختلاف ابدى ميان مذهب و علم دارد ، بلكه مىكوشد تا فكر متقدم اسلام و قدرت انطباق آن را با تمام اوضاع و احوال جديد ثابت كند . « 311 » چنين شريعت و اعتقادى مسلما مصداق خود را در ايمان حادى كه الهامبخش آن است نهفته دارد . اين اعتقاد بدلايل مختلفى نمىتواند به عنوان عنصرى خطرناك هم از جانب سنت خشك اسلامى « 312 » و هم بوسيلهء انتقاد اروپائى به حساب نيايد .
هامش
( 309 ) محمد رشيد رضا از شاگردان محمد عبده متولد سوريه 1282 / 1865 . متوفى قاهره 1354 / 1935 . اثر تفسيرى او در مجلهء المنار كه خود تاسيس كرده بود نشر مىيافت .
همچنين در نشريات پراكندهاى مراجعه كنيد : بروكلمن ، ضميمه 3 : 321 ببعد . ( 12 جلد از تفسيرش منتشر شده ولى كامل نيست . معجم المطبوعات 934 ، اعلام 6 : 361 . م ) .
( 310 ) متولد در مصر سفلى در 1287 / 1870 ، بروكلمن ضميمه 3 : 327 ببعد . تفسير بزرگش دربارهء قرآن كه 22 جلد آن در 1935 تا سورهء 114 49 رسيده بود . بواقع اين تفسير ادامهء انحرافات سادهلوحانهاى است كه در آن ماترياليسم و امپرياليسم اروپائى به شدت به جبهه گرفته شدهاند ( مثلا 3 : 12 ببعد حمله به استعمار غربى و بدنبال آن مدحى از گاندى ) .
در آن نقاط ضعف اسلام معاصر و لزوم يك اصلاح اخلاقى و عقلانى گوشزد شده است ( 3 : 150 خطاب به دانشمندان اسلام به منظور يك جهاد عليه جهل عمومى كه لحن يك تبليغ را دارد ) . مؤلف در آن همانند برناردن دوسن پير در « عجايب طبيعت » عجائب خلقت را نقل مىكند ( مثلا به جلد 3 : ص 151 ببعد عجايب پرندگان 4 : 8 ببعد : مايع مولد برق ، جلد 4 : 88 ببعد جوانه زدن تخم گياه ) . گاهى هم طنطاوى هدف خود را از دست مىدهد و يك عاميانهنويس سادهاى مىشود 4 : 91 ببعد و توضيحات اضافى او دربارهء گياهشناسى 4 : 7 - 70 مطالعهء كوتاهى دربارهء منظومهء شمسى . ( تفسير او : « الجواهر فى تفسير القرآن » در 26 جلد چند بار چاپ شده ، در 1358 / 1940 م . در قاهره بدرود زندگى گفت . م )
( 311 ) دربارهء تمايلات تفسير « تازهجويان » ( مدرنيستها ) ر ك . گلدزيهر :Richt312 ببعد . ( مذاهب التفسير : 337 ببعد ) .
( 312 ) بهبينيد در طنطاوى جوهرى 3 : 158 بيانات يكى از طرفداران تفسيرهاى قديمى را : « آيا چنين است كه تو [ طنطاوى ] تفسير مىنويسى ؟ آيا اين است روش تو در اين علم ؟
اين روش مغاير حقيقت است و دور از واقعيت است . اگر اين روش براى شاعرى مناسب باشد براى مفسر در خور نيست » .