مسير سنتى مىباشد . « 296 » مع ذلك تحت نفوذ فرق افراطى شيعه ، تفسيرى تهيه شده « 297 » كه دو نمونهء آن در تفسيرهاى قمى ( قرن 4 / 10 ) « 298 » و كاشانى ( متوفى 1090 / 1679 ) « 299 » ديده مىشود . براى شيعيان
هامش
( 296 ) مقاتل بن سليمان زيدى شيعى است . پلسز : دائرة المعارف اسلام 3 : 760 ؛ الفهرست : 179 ؛ ( آثارش كه غالبا دربارهء تفسير مىباشد ) ، دربارهء تفسيرهاى قطعى كه به او منسوب است مراجعه شود : ماسينيون ؛ چاپ نشدهها 195 - 210 . [ مقاتل اصلا بلخى است كه به بصره رفت . مدتى در بغداد بود و بعد در بصره درگذشت ( 150 / 767 ) . به قول ابن النديم از زيديان محدث و قارى بود . بروكلمن 1 : 332 ، تاريخ بغداد 3 : 160 ، اعلام زركلى 8 : 206 . ولى تمايلات زيادى به اسرائيليات داشته ، گلدزيهر : مذاهب التفسير 75 ببعد ، 109 ، 134 . م ]
( 297 ) دربارهء تمايلات عمومى تفسير شيعى مراجعه شود : نلدكه : 2 : 179 ببعد ، و بخصوص گلدزيهر .Richt268 ببعد . ( مذاهب التفسير : 286 و 292 - 306 ) .
( 298 ) على بن ابراهيم قمى : رجوع كنيد بروكلمن 1 : 192 ضميمه 1 : 336 ؛ نلدكه 2 : 180 ، گلدزيهر ، 279 ببعد ( مذاهب التفسير : 304 ببعد ) تجزيهء تفسير چاپ تهران 1311 . ( فهرست طوسى 209 م ) .
( 299 ) محمد مرتضى معروف به فيض كاشى ( يا كاشانى ) . مراجعه كنيد : بروكلمن 2 : 200 ، و اصلاح شدهء آن در ضميمه 2 : 584 ، اين تفسير بارها در تهران چاپ سنگى شده است . نلدكه 2 : 181 . ( منظور كتاب الصافى فى تفسير القرآن است كه در سال 1075 / 1664 تاليف شده است م .
انتخاب تنها دو نفر قمى و فيض كاشى از گروه بىشمار مفسران شيعى ( گر چه خود از اعاظم مفسران شيعه هستند ) ، عرضهء نمونههاى تمام عيارى نيستند . بىگفتگو شيعه در تفسير قرآن نيز سبق خدمت دارد . در ميان صحابه : پس از على ( ع ) ، جابر بن عبد اللّه انصارى و ابى بن كعب ؛ در زمان تابعان سعيد بن جبير و در نسلهاى بعدى يحيى بن يعمر و ابو صالح و طاووس بن كيسان و سدى و ابو حمزهء ثمالى و نعمانى از نمونههاى معتبر شيعى هستند ولى بهترين نمونه و كاملترين نوشتهها ، اگر فقط دو نمونه بخواهيم ، تبيان شيخ طوسى ( متوفى 460 )