منابع تهيه شده توسط تفسير اسلامى
وقتى كه دانشمند غربى تعداد عظيمى تفاسير را كه از بيش از هزار سال پيش « 291 » تا كنون نوشته شده در برابر مىبيند ، در آن واحد از زيادى مصالح كار و هم از دشوارى آن ، به حق احساس ناتوانى مىكند . از كارهاى اين نسلهاى متعدد ، كدامها را بايد پذيرفت ؟ اينان از چه اصولى الهام گرفتهاند ؟ منتقد امروزى از آنها چه استمدادى مىتواند بكند ؟
بديهى است براى درك قرآن از اين ادبياتى كه بطور مدام تكرار مىشود و غالبا صورت رونويسى از هم را دارند مشكل بوده و همهء آنها نمىتواند قابل استفاده باشد . مثلا به خوبى ديده نمىشود كه آثار فكرى خيلى معمولى از قبيل كتب بغوى و نسفى و يا خازن « 292 » چه مساعدتى مىتوانند
هامش
( 291 ) دربارهء تفسير اسلامى ، نظريهء كلى را « كارادوو » در مقالهء « تفسير » دائرة - المعارف اسلام 4 : 633 ببعد ( كم مايه ) و « پاره » مقالهء « تأويل » را در دائرة المعارف اسلام 4 : 740 ( نارسا ) نوشته است . مطالعهء خوب نلدكه 2 : 170 - 182 و 3 : 8 - 240 آن را تكميل مىكند . مطلب اصلى كتاب مهم گلدزيهر است : ( ترجمهء عربى . مذاهب التفسير الاسلامى م . ) ( 1920 ،Leyde)KoranauslegugislamischenderRichtungenDie« ل . برشهL . Bercher» معتقد است كه بايد آن را به فرانسه ترجمه كرد . عظمت اين ادبيات تفسيرى و تأويلى را مىتوان دريافت اگر به صورت مؤلفينى كه در الفهرست داده شده ، مراجعه شود : 33 ببعد ، 226 ببعد ( تا پايان قرن 4 / 10 ) كه باز ادامه يافته ( تا پايان قرن 9 / 15 ) در اتقان 2 : 7 - 226 . براى شرح حال مفسران اسلامى علاوه بر كتب ابن خلكان و ياقوت و غيره ، به سيوطى : طبقات المفسرين ( چاپ ليد 1839 ) مراجعه شود .
( 292 ) ابو محمد حسين فراء بغوى متوفى در مرو خراسان 510 / 1117 ، بروكلمن در دائرة المعارف اسلام : 573 ، تفسيرش موسوم به « معالم التنزيل » در بمبئى و قاهره به چاپ رسيده است . نلدكه 3 : 241 . ( او دريغا از قريههاى خراسان ميان مرو و هرات به دنيا آمد ( 436