آغاز قرآن قرار گرفتهاند . برعكس ، سورههاى كوتاهتر يعنى سورههائى كه در آغاز تبليغ ، وحى شدهاند به آخر كتاب محول شده و به نظر خواننده چنين - مىرسد كه از نظر زمانى آخرين وحى شدههاست .
هر سوره به نوبهء خود به آيههائى تقسيم شده است . اين كلمهء « آيه » كه از عبرى گرفته شده در قرآن زياد آمده است . مسلما اين كلمه براى نسل معاصر رسول خدا ( ص ) نسبت به نسلهاى بعدى معناى مبهمترى داشته است . حالا اين كلمه معنايش كاملا روشن و ثابت است .
اين تقسيمبندى كه بر اساس ويژگى اسلوب قرآنى اتخاذ شده ، مدتهاى مديدى متزلزل بود ( ص 117 همين كتاب ) . در مصحف چاپ قاهره تعداد آيات 6236 آيه است . اين تعداد با شمارههاى فلوگل كه كار خود را مبتنى بر قراءت علماى بصره ساخته و در قطع جملات كمتر منطقى است ، فرق دارد . « 186 »
طول اين آيات خيلى متغير است . در آيات مدنى طول آنها گاهى به يك صفحه هم مىرسد . برعكس ، در سورههاى مكى آيات دو كلمهاى هم زياد
هامش
( 1 / 186 ) دربارهء اختلاف در شمارهء آيات مراجعه كنيد اتقان 1 : 84 ببعد ( چاپ - ابو الفضل ابراهيم نوع 19 ، 1 : 9 - 230 ) حتى دربارهء تقسيمبندى آيات در سورههاى اساسى قرآن نيز بحث شده است اتقان 1 : 85 ( چاپ ابو الفضل ابراهيم 1 : 231 ) نلدكه 115 .
در همين مقوله شايسته است شور پرهيزگارانهاى را خاطرنشان سازيم كه نه تنها آيات و كلمات قرآن را به شمار در آوردهاند ، بلكه حتى حروف « كتاب اللّه » را نيز به دقت در شمار آوردهاند . اتقان 1 : 87 ( چاپ ابراهيم 1 : 242 . ) از طرف ديگر در اسلام تاليفات مفصلى در بارهء محلهائى كه بايد وقف و ابتداء كرد وجود دارد . ايضا 104 - 112 . ( و يا 282 - 308 نوع 28 ، همچنين راميار : تاريخ قرآن 7 - 223 . دربارهء سير تحول لفظى و موضوعى قرآن و طرز توزيع آيات در داخل سورهها مراجعه كنيد « سير تحول قرآن » از مهندس مهدى بازرگان تهران 1355 . م )