راء ) شروع مىشود در جاى خود و بعد از سورهء 9 ( براءة ، توبه ) كه 25 صفحه دارد قرار گرفته ، ولى آخرين سوره از سورههاى « الر » ( الف لام راء ) ( سورهء 15 الحجر ) قبل از « نحل » آمده كه 18 صفحه دارد . « 185 » بدين ترتيب ملاحظه مىشود كه حفظ مجموعهء اين دسته از سورهها نخستين عنصر اختلاط در طبقهبندى را در بر داشته است . در يك مورد هست كه اقدام شده تا اين مجموعهء سورهها را از هم جدا كنند . مثلا مجموعهء الم ( الف لام ميم ) كه مىبايستى شامل هفت سورهء متوالى باشد فقط 4 سوره را در بر دارد : سورههاى 29 تا 32 . سه تا از اين سورهها كه بلندتر بوده ، به علت طولانى بودنشان در آغاز مصحف ( سورههاى 2 و 3 و 7 ) قرار گرفتهاند . « 186 » يكى ديگر از عناصر اختلاط اين است كه اساسا از همان صدر اسلام ، تنظيم بر حسب طول نزولى كاملا رعايت نشده است . مثلا معلوم نيست به چه دليل سورهء 53 كه سه صفحه دارد قبل از سورهء 55 كه 4 صفحه دارد قرار گرفته ، و نيز به چه دليل سورهء 7 كه 34 صفحه دارد پيش از سورهء پنجم كه فقط 27 صفحه دارد واقع نشده است . نتيجهء يك چنين طبقهبندى اين بود كه ترتيب زمانى وحى به هم بخورد . البته به طور كلى مىتوان گفت كه نظم زمانى در مصحف عثمانى بطور معكوس نموده شده است . چون بلندترين سورهها آنهائى هستند كه در طول آخرين دورهء تبليغ بر محمد ( ص ) وحى شده و در نتيجه اين سورهها در
هامش
( 185 ) همين تبصره در مورد سور حم نيز صدق مىكند كه در آن سورهء چهل ( 12 - صفحه ) پس از سورهاى مىآيد كه 13 صفحه دارد . ولى در آن سورهها سورهء 45 ( 5 صفحه ) كه پايان اين دسته از سور است قبل از سورهء 8 صفحهاى قرار گرفته است .
( 1 / 186 ) همين ملاحظه دربارهء سورهء طه ( بيستمين سورهء مصحف ) كه چهارده صفحه دارد نيز ديده مىشود . مىبايستى اين سوره با سورهء 26 ( به عنوان طسم ) كه 14 صفحه و چند سطر دارد تشكيل يك مجموعه را مىداد .