چنين استنتاج كرد كه اين چهار سوره نيز دو واحد را تشكيل مىدادهاند و يا اينكه بسمله بعدها به قرآن اضافه شده است ؟ ابراز نظر در اين باره بسيار مشكل است .
على كل حال ، حتى در حيات محمد ( ص ) بسمله رايج بوده است .
زيرا اين عبارت دو بار در خود متن قرآن آمده است و به احتمال زياد در دوران جاهليت عبارتى شبيه آن رواج داشته كه شايد در آن عبارت بجاى نام « اللّه » اسم يكى از معبودان ذكر مىشده است . روايات دربارهء عبارت ديگرى هم صحبت مىكنند و آن « بسمك اللهم ! » است يعنى « بنام تو اى پروردگار ! » همهء اينها « بسم يهوه » كتاب مقدس را بخاطر مىآورد . « 190 »
بدون گفتگو به كار بردن اين عبارت در قرآن ، جنبهء استعانتى دارد .
در دو جائى از قرآن است كه اين عبارت ظاهر مىشود . يكى از دهان نوح است در لحظهاى كه كشتى را به روى امواج دريا مىافكند ( سورهء 77 11 : 43 ) و ديگرى سليمان در آغاز نامهء خود به ملكهء سبا آن را به كار مىبرد ( سورهء 70 27 : 30 ) . قسمت اخير به ما نشان مىدهد كه به كار بردن بسمله در آغازنامه در عصر پيغمبر ( ص ) رايج بوده است .
پارهاى از روايات انسان را به اين فكر مىاندازند كه محمد ( ص ) در مدينه در نامههايش و در قراردادهائى كه يا با قبايل و يا با مكىها مى بست اين عبارت را به كار مىبرده ، پس از چه تاريخى است كه اين عبارت براى مشخص كردن يك وحى جديد به كار رفته است و اين حداقل ارزشى است كه روايات براى آن قائلند « 191 » در اينكه بسمله در صدر
هامش
( 190 ) نلدكه 1 : 116 ، دربارهء عبات رايج پيش از اسلام مراجعه كنيد : بيضاوى 1 : 48 س 20 ، ابن هشام 1 : 747 ، بخارى ، مرجع يادداشت 14 .
( 191 ) سيوطى : الدر المنثور : 7 و منقولات .