نيست . « 153 » بدون گفتگو در اينجا تكيهء كلام بيشتر بر روى قراءت است . ولى چه معنائى بدان مىدهند ؟ آيا منظور از اين كلمه مجموعهاى است كه به صورت يك مصحف تدوين يافته ؟ و يا مقصود روايات مختلف و مفصل است و يا اينكه قراءتى لحن يافته است ؟ ما نمىدانيم و شايد از اينكه آن را به صورتهاى مختلفى حفظ كردهاند مقصدى داشتهاند . اما بهرحال ، اين مسأله مستلزم تدقيق بيشترى در اصل ثانوى « اختيار و انتخاب كردن » است . وضع حمزهء كوفى به ما امكان آن را مىدهد كه بتوانيم تشخيص دهيم چگونه بدان نتيجه رسيدهاند ؟ اين قارى بر طبق آنچه گفته شده « 154 » آموزش قرآن را زير نظر « حمران » آغاز كرد و تحت نظر اعمش ، ابو اسحاق و ابن ابى ليلى ادامه داد . « ولى اعمش در حد كمال از روش ( حرف ) ابن مسعود پيروى مىكرد . ابن ابى ليلى روش على ( ع ) را در حد كمال آموخته بود .
ابو اسحاق از هر دوى آنها بهره گرفته بود . حمران بدون اينكه با مصحف عثمان مخالفتى داشته باشد از قراءت ابن مسعود تبعيت مىكرد . » اين نكتهء اخير مسأله را بطور قطعى حل كرد . معيار بدست آمد : تنها قراءتى مجاز و قانونى است كه ناقلان آن معتبر بوده و اختيار « انتخاب » آنها قابل تطبيق بر مصحف عثمانى باشد . در نتيجه ، آنچه را در مصاحف منسوب به
هامش
( 153 ) بخارى : فصل فضائل القرآن ، ترجمه 3 : 528 .
ولى مواردى خلاف اين را هم داريم . ابن ابى داود 6 - 155 . حتى چنين مشهور است كه پيغمبر ( ص ) به صحابه فرمود : ( ابى أقرأكم ) . م .
( 154 ) ابن جزرى 262 . فعل « جود » به « دوباره كامل كردن » هم ترجمه شده ، ولى به نظر من معنى مصطلح خود را در اينجا « مطابق قاعده خواندن » بهتر مىرساند . ( جود القارى يعنى قارى با زير و بم و با لحن خواند . تجود ، اختيار كردن هم معنى مىدهد ، تجود تهالك يعنى تخيرت الاجود منها ، پاكيزهتر و كاملتر را برگزيدم . م . )