جالب توجه است كه در ميان اساتيد مدينه اسامى سه نفر از اخلاف على :
محمد باقر ، زين العابدين و جعفر صادق ( ع ) به چشم مىخورد . « 156 » در اينجا كاملا روشن است كه در اين صورت اسامى توجهى به سنى بودن افراد نشده بلكه فقط توجه به مقامى است كه مردم براى آنها قائلند . بدون شك كمى بعد ، يعنى در اواسط قرن سوم / نهم است كه اسامى رؤساى مكاتب ( قراءتى ) توسط اجماع علماء تعيين مىشود . بر فرض كه در مورد هفت نفر از آنها به اتفاق آراء موافقت حاصل شده باشد ، بايد قبول كرد كه دربارهء چندين نفر ديگر چنين چيزى نيست . بالاخره سه صورت تهيه مىشود كه در آنها رؤساى مكاتب بر حسب مراكز فعاليت مرتب شدهاند . در اين صورتها
هامش
مورد انتقاداتى كه ابى در روايات قرار گرفته ، واقع نمىشود .
ابو عبيد قاسم بن سلام از ابناى اهل خراسان و از علماى بزرگ قراءت و حديث و فقه و ادب كه در هر فنى تصنيفى داشت 1 معارف 549 ، تذكرة الحفاظ 2 : 5 ، مراتب النحويين 93 ، غاية النهاية 2 : 17 ، تهذيب التهذيب 8 : 315 ، شذرات 2 : 54 ، انباه الرواة 3 : 12 ، بغيه 376 ، تاريخ ابن اثير 5 : 259 ، تاريخ بغداد 12 : 403 ، ابن جزرى 2 : 16 ، الفهرست 71 . . ) مىگويند او با هفت قراءت معروف ، بيست و پنج قراءت ديگر نيز احصاء كرده بود .
سيوطى مىگويد اولين تصنيف در قراءتها از ابو عبيد است . بعد از او احمد بن جبير كوفى ( متوفاى 258 غاية النهايه 1 : 42 ) و بعد از او اسماعيل بن اسحاق مالكى ( م 282 ، غاية النهايه 1 : 62 ) سپس ابو جعفر محمد بن جرير طبرى ( م 310 ، طبقات المفسرين 30 ) ، بعد ابو بكر محمد بن احمد ( م 507 ، طبقات السبكى 4 : 57 ؟ ) و سرانجام ابو بكر بن مجاهد ( م 324 ، غاية النهايه 1 : 139 نخستين قارى از قاريان هفت گانه ) تاليفات زيادى در قراءت داشتند و از بعد از ايشان انواع تأليفها و تصنيفها پيش آمد . ( اتقان آخر نوع 20 ) .
اما انتخاب هفت قراءت نخستين بار از اين مجاهد ( ابو بكر احمد بن موسى ) بود . م .
( 156 ) ذكر نام جعفر صادق ( ع ) در ميان قاريان قانونى قرآن ، چنين به نظر مىرسد كه واقعيت وجود مصحفى بنام او را منتفى مىسازد . مراجعه كنيد يادداشت 46 .