پ - در عصرى كه تعيين دقيق آن مشكل است و مىتوان آن را به عهد عبد الملك انتساب داد ، اين خط در كتابت قرآن نيز به كار رفته است .
چنين به نظر مىرسد كه كاتبان كوفى مبتكر اصلى آن باشند و به همين جهت هم سبك كوفى ناميده شده است . « 118 » آنوقت بدون شك مكتب خطاطى معروف خالد بن ابى الهياج ، قطبه و يا مالك بن دينار در شكوفائى خود بوده است ( ص 1 . ببعد ) دليلى كه مىرساند اين خطاطان ، خط كوفى را به كار بردهاند از اين حقيقت ناشى مىشود كه يك تن از ايشان مأمور ترسيم كتيبهاى ظاهرا با همين سبك براى مسجد مدينه مىشود .
ت - زمانى مىرسد كه خط كوفى جانشين خط « حجازى » مىشود . « 119 »
اين خط تبديل به يك خط مذهبى مىگردد كه تنها براى نوشتن « كتاب اللّه » به كار مىرفت . اين خط تكامل مىيابد ، سبك پيدا مىكند ، ولى انعطاف نمىپذيرد . ( مدور و دايرهاى نمىشود ) . براى مكتوبات غير مذهبى و خانوادگى يك خط جارى و سريع الكتابتى را به كار مىبردند كه در اوراقى از
هامش
( 118 ) اين فرضيهء كازانو است ، 140 و يادداشت 2 و موريتس در دائرة المعارف اسلام مقالهء عربى 393 ، آن را پذيرفته است . اصطلاح خط كوفى فقط در فهرست ابن نديم ظاهر مىشود و در همانجا زير عنوان كوفيون ، خطاطانى كه آن را به كار مىبردند معرفى مىشوند :
فهرست 7 .
( 119 ) فهرست : ص 8 س 23 ( طبع تجدد ص 11 ) ، صرفنظر كردن از يك خط قديمى را در زمان عباسى يادآور مىشود . ولى متن چندان روشن نيست . اين اثر مىگويد : ( مردم همچنان تا آغاز سلسلهء عباسى ( 132 / 750 ) بر مثال خط قديمى كه ذكر كرديم ادامه دادند .
وقتى اين سلسله پديد آمد ، قرآنها را فقط « ب اين خطها » مىنوشتند و آنوقت خط « عراقى » پيدا شد . ) معلوم مىشود اين خط پس از تكامل براى مكتوبات سياسى هم به كار مىرفته است .
شايد از عبارت « اين خطها » منظورش خطوط كوفى باشد .