قرآنهاى شمارهء 326 تا 336 پاريس « 116 » و يكى از فصول كتيبهء لويس - منگانا نمايش داده مىشود اگر سخن ابن النديم را بپذيريم 115 اين قديميترين نسخه است و اين مطلب ظاهرا از وضع عمومى آن كه متشابه با مكتوبهاى زبد و حران مىباشد تاييد مىگردد ( ص 15 همين كتاب ) : بوسيلهء شكل سائيده و سنگينى كه نمايشدهندهء يك مكتب كم تحول يافتهاى است ، بوسيلهء الفباى خيلى ناقص ، و مخصوصا بوسيلهء نوشتن « قل » بجاى « قال » به معنى او گفت كه ممكن است پيش از اصلاح عبيد اللّه بن زياد باشد . 104
( شكل 1 ) .
ب - در كنار اين سبك « حجازى » سبك ديگرى رشد مىكند : سبك « كوفى » به صورت هندسى زاويهدار ، راست و يا كمى به چپ خميده ، كه آن نيز در آغاز فاقد نقطههاى اعجام مىباشد . منشاء تسميهء اين سبك ، كوفه شهر عراق مىباشد . از سال 31 / 652 در حكومت عثمان ، اين خط در لوحى كه هم اكنون در موزه قاهره محفوظ است به كار رفته ، كتيبهء گنبد رشه ( « مسجد عمر » ما ) در اورشليم كه از عهد عبد الملك مىباشد ، داراى همين سبك است . « 117 »
كتيبهء محراب مسجد مدينه نيز بايستى « كوفى » باشد زيرا هم عصر اين يكى است ( ص 101 اين كتاب ) . بدين ترتيب ، اين سبك در آغاز كار جنبهء ابنيهاى دارد .
هامش
( 116 ) دوسلان در فهرست نسخ خطى كتب مقدس موزهء ملى پاريس ( شمارهء 326 و بعد ) و پيش از او « آمارى » اين قرآنها را از جهت خط تقسيمبندى كرده و از نظر « حجازى » ملاحظه كنيد نقشه 59 ( نسخهء خطى 2165 ) موزهء بريتانيا را .
( 117 ) دربارهء خطوط كوفى نخستين ابنيهء مراجعه كنيد « حوارىHawari» در روزنامه آسيائى 522 ، سال 1930 و « فهرست تاريخى كتيبهشناسى عرب » شمارهء 6 ببعد .