مصحف عثمان و مصحف ابو بكر و عمر و آنچه كه در زمان پيامبر ( ص ) نوشته شده بود همگى بدون نقطه و شكل ( اعراب گذارى ) بودند ، به اين خاطر بود كه بتواند در برگيرندهء همهء قراءتها باشد ، و نيز قارى قرآن به مكتوب بسنده نكند ، بلكه آن را از طريق قراءت بشنود و دريافت كند تا اينكه سند به طور صحيح به رسول اللّه ( ص ) برسد . برخى گفتهاند : اساسا خط در زمان آن حضرت بدون نقطه گذارى و شكل بود ، زيرا زبان عربى زبان روشن ، فصيح و آشكارا سخن گفتن است ، و از هماهنگى در الفاظ و يكنواختى در اساليب برخوردار است ، بنابر اين تكيه گاه اين زبان نوشتهها نيست بلكه به خواندن و آهنگهاى آن و هماهنگى عبارات است ، بدون اين كه لفظ از معنى يا معنى از لفظ بيگانگى داشته باشد .
امّا از زمانى كه زبان بيگانه به زبان عربى رسوخ كرد نقطه گذارى و اعراب قرآن در دوران عبد الملك بدون كنارگذاشتن قراءتها آغاز شد ، وى در اين كار تنها بر نوشتهها تكيه نمىكرد بلكه بعلاوه دستور مىداد تا يك حافظ قرآن هم آن را بخواند و بدين گونه جمع نقطه و اعراب گذارى قرآن و تواتر روايت قراءتها امكان پذير شد . و انواع قراءتهايى كه از پيامبر ( ص ) نقل شده بود شناخته شد و در ميان صحابه كسانى بودند كه قرآن را براى مردم مىخواندند و وجوه قراءتها را به آنان مىآموختند .
تعدادى از صحابه به اين كار شهرت يافتند ، آنان به ميدانهاى جنگ نمىرفتند تا مردم را آموزش دهند و آنان را در دينشان آگاه سازند و قرآن را بر آنان بخوانند .
از جملهء آنان مىتوان از « عثمان بن عفان » و « على بن ابى طالب » ( ع ) - مرد شجاع اسلام - كه به خاطر جهاد علم و قرآن از جهاد با شمشير دست كشيد و نيز « ابى بن كعب » و « زيد بن ثابت » و « عبد اللّه بن مسعود » و « ابو الدرداء » نام برد .
و بسيارى از صحابه و تابعين ، قراءتها را از آنان آموختند و قرآن را به روشهاى گوناگون قراءت مىكردند ، كه همهء آنها با آنچه كه به دستور پيامبر ( ص ) نوشته شده بود ، مطابق بودند .
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 71
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص٧١