« ابن تيميّه » اين نظر را تأييد و مورد تأكيد قرار داده است و مىگويد :
« تفسر به رأى حرام است . »
آنان براى اثبات مدّعاى خود به رواياتى از پيامبر ( ص ) و صحابه آن حضرت متوسل شدهاند :
الف : از پيامبر ( ص ) روايت شده كه فرمود : « هر كه ندانسته دربارهء قرآن چيزى بگويد ، جايگاهش دوزخ است . »
و « ابن تيميّه » تفسير به رأى را قول به غير علم و سخن جاهلانه مىداند ، امّا به نظر ما اين حديث مخصوص كسى است كه با ابزار تفسير يعنى آشنايى با لغت و منابع شرع و مبانى و اهداف اسلام و سنت پيامبر ( ص ) ، و اسلوبهاى سخن ، بيگانه باشد ، پس چنين كسى جاهلانه سخن مىگويد ، امّا آن كه با علم لغت و بيان و علم اخبار و اسلام آشناست ، اگر به رأى خود تفسير كند و نصّى مخالف آن نباشد ، مصداق حديث مزبور نيست .
ب : باز از آن حضرت نقل شده كه فرمود : « هر كه قرآن را به نظر خود تفسير كند و صحيح هم باشد ، خطا كرده است . »
« ترمذى » اين حديث را عجيب دانسته و دربارهء بعضى از راويان آن سخن گفته است ، بنابر اين از جهت متن و سند داراى اشكال است .
ج : رواياتى از بزرگان صحابه رسيده است كه آنان از سخن گفتن دربارهء قرآن نهى كردهاند ، مگر آن كه سنّت صحيح و آشنا باشد ، و دانستن تمامى علوم قرآن را امرى دشوار دانستهاند چنان كه از ابو بكر نقل كرديم كه مىگفت :
« كدام زمين مرا به دوش مىكشد و كدام آسمان بر من سايه مىافكند ، اگر دربارهء قرآن ندانسته چيزى بگويم . »
و از « انس بن مالك » ، خادم رسول خدا ( ص ) نقل شده است كه گفت :
« ما نزد عمر بن خطاب بوديم در حالى كه پشت پيراهنش چهار پينه داشت پس آيهء « و فاكهة و ابا » را قراءت كرد ، و سپس از بعضى از حاضران از معناى « ابّ » سؤال كرد و آنگاه سؤال خود را پس گرفت و گفت : معناى آن دشوار است و باكى بر تو نيست كه آن را ندانى . »
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 680
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص٦٨٠