طالب » آمده است چه بايد كرد ؟
در اين زمينه مىتوان دو گونه پاسخ داد :
اوّل : ما رواياتى را معتبر مىدانيم كه اكثريت قريب به اتفاق آنها را قبول دارند ، كه اين خود شاهد بر سستى ساير روايات است ، پس به خاطر ضعف سند نبايد مورد اعتماد قرار گيرند .
دوّم اين كه مىتوان گفت كه مصحف ابّى و على ( ع ) قبل از عرضهء اخير بودهاند ، امّا پس از عرضهء اخير سورهها در آن مصاحف نيز در جاى خود قرار گرفتند ، اين مطلب را « قرطبى » و غير او اختيار كردهاند ، « قرطبى » مىگويد :
« امّا رواياتى كه در مورد اختلاف مصحف « ابّى » و على ( ع ) و عبد اللّه بن مسعود رسيده است ، پس اينها مربوط به قبل از عرضهء آخرين ترتيب است ، ولى بعد از آن رسول اللّه هر جا از مصاحف آنها كه بر طبق آخرين ترتيب نبود ، به همان ترتيب ، تنظيم كرد » .
نتيجهء بحث اين كه ترتيب سورههاى قرآن نظير آيات به فرمان الهى صورت پذيرفته است .
قراءتهاى مختلف قرآن
مى دانيم كه قرآن به قراءتهاى مختلفى خوانده مىشود ، مثل اختلاف در حركت آخر كلمات يا در بناى كلمه يا در وقف آخر كلمات يا در همزهء كلماتى چون « الارض » كه گاهى وصل و گاهى قطع قراءت مىشود و . . .
بدين جهت ذكر دو نكته ضرورى است :
اوّل اين كه همان گونه كه قبلا خاطر نشان ساختيم ، منظور از قراءتهاى متواتر قرآن لهجههاى هفتگانه نيست ، بلكه بر طبق نظريهاى كه محققانى چون « طبرى » و غير او به آن رسيدهاند همهء قراءتها به يك زبان و لهجه منتهى مىشوند ، همان لهجهاى كه مصحف حفصه بر طبق آن نوشته شده بود و عثمان نيز به همان لهجه مصحف خود و نسخههايى را كه به سرزمينهاى اسلامى فرستاد ،