و چند سوره قبل از آن دو نازل شده است ؟ « ربيعه » در پاسخ گفت : بلى آن دو بر سورههاى ديگر مقدم شدهاند ، و اين ترتيب به دستور فردى است كه آگاهى به ترتيب و تأليف قرآن دارد [ يعنى رسول اللّه ( ص ) ] ، و اصحاب نيز همان ترتيب را پيروى كردند » « ابن مسعود » مىگويد : « هر كس از شما مىخواهد الگو و اسوهاى براى خود برگزيند ، اصحاب رسول اللّه ( ص ) را الگو و امام قرار دهد ، چه اين كه داراى نيكوترين دلها ، و عميقترين دانش ، و كمترين تكلّف ، و مستقيمترين راه ، و بهترين حال مىباشند ؛ خداوند آنان را براى مصاحبت با پيامبرش و اقامهء دينش برگزيد ، و آنان به راه راست هدايت شدهاند » .
« امام مالك » مى گويد : قرآن به همان ترتيبى كه صحابه از رسول خدا ( ص ) شنيده بودند ، گرد آورى شد .
« ابو بكر انبارى » - بنا به نقل قرطبى - خاطر نشان ساخته است كه :
« قرآن يك باره به آسمان دنيا فرستاده شد ، و سپس به تدريج در طول بيست سال بر پيامبر ( ص ) نازل شد ، بدين گونه كه : سوره يا آيه در مقام پاسخ به سؤال افراد نازل مىشد ، و جبرئيل پيامبر ( ص ) را به محل دقيق آن واقف مىكرد . پس نظم و ترتيب سورهها مانند نظم و ترتيب آيات و حروف مىباشد ، و همهء آنها از ناحيهء رسول ( ص ) و به دستور خداوند است ، بنابر اين هر كس سورهاى را مقدّم يا مؤخر بدارد مانند كسى است كه نظم آيات را به هم زده و در حروف و كلمات تغيير ايجاد كرده است ، و خردهاى بر اهل حق نيست كه « بقره » را بر « انعام » مقدم مىدارند . با اينكه « انعام » زودتر نازل شده است ، زيرا آنان اين ترتيب را از رسول اللّه ( ص ) گرفتهاند ، آن حضرت مى فرمود : اين سوره را در فلان محلّ از قرآن قرار دهيد ، و در واقع جبرئيل او را به محلّ آيات راهنمايى مىكرد » .
از اين روايات متعدد و يكدست كه همگى آنان دلالت بر توقيفى بودن ترتيب سورهها دارند ، معلوم مىشود كه مصحف امام مطابق آخرين عرضهء قرآن كريم است ، كه هيچ گونه باطلى در آن راه ندارد .
امّا با رواياتى كه در مورد مصحف « ابّى » و مصحف « على بن ابى
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 66
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص٦٦