« آنان كه به آخرت ايمان ندارند ، فرشتگان را به نامهاى زنان مىنامند .
اينان را بدانچه مىگويند هيچ دانشى نيست ، تنها از پندار خود پيروى مىكنند و پندار براى شناخت حقيقت كافى نيست . » 264
در اين جا خداوند يادآور مىشود كه پيمودن راه غير حقّ ، همان پيروى از گمان برخاسته از هواى نفس - نه از دليل و برهان - مى باشد و به بيمارى آن نفسى كه سبب گمراهى و سپس در گرداب باطل گرفتار مىشود اشاره مىكند و آن مرض و هم و پندار است ، آرى آنان پس از توّهم به دنبال هواى نفس و سپس پى گمان خويش مىروند و دست آنان از علم و دانش تهى است ، و هر كه به دنبال تحقيق در زمينه روانشناسى و علم النّفس باشد ، به يكى از مسايل تربيت عقلى - يعنى مغايرت حقيقت با پندار - دست مىيابد .
ه :
وَ إِذا مَسَّ الْإِنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِهِ أَوْ قاعِداً أَوْ قائِماً فَلَمَّا كَشَفْنا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَنْ لَمْ يَدْعُنا إِلى ضُرٍّ مَسَّهُ كَذلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ
« چون به آدمى گزندى رسد ، چه بر پهلوى خفته باشد و چه نشسته يا ايستاده ما را به دعا مىخواند ، و چون آن گزند را از او دور سازيم ، چنان مىگذرد كه گويى ما را براى دفع آن كه به او رسيده بود هرگز نخوانده است ، اعمال اسرافكاران اين چنين در نظرشان آراسته شده است . » 265
اين آيه به بيان حال نفوسى مىپردازد كه جز به سود و زيان شخصى خود به چيز ديگرى نمىانديشند و حالاتى دگرگون و ناثابت دارند و زير بار حق نمىروند و نيز از ايمان برخوردار نبوده و از خير و خوبى محروم شدهاند و جز به محيط اطراف خود نمىانديشند بدون ترديد اين افراد غير از كسانى هستند كه خداوند در مورد ايشان مىفرمايد :
. . . وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ . . .
« . . ديگران را بر خويش ترجيح مىدهند هر چند خود نيازمند باشند . . . » 266
و : نمونهء ديگر از آيات قرآن در زمينهء نفس و روان انسان ، آيات 27 تا 32 مائده است كه داستان پسران آدم را بيان مىكند و ما پيش از اين آن را ذكر