ستم كردهايد و نه تن به ستم دادهايد . »
رباى جاهليت شناخته شده است يعنى افزايش بهرهء وام در صورت افزايش مدت آن .
از اين رو اگر وام در مدت يك سال باز پرداخت مىشد ، افزايش در مبلغ بهرهء آن يك برابر بود و اگر مدت باز پرداخت بيش از يك سال طول مىكشيد افزايش دو برابر مىشد . به همين ترتيبى كه در نظام بانكدارى زمان ما متداول است .
امّا كسانى كه در مورد خورشيد و ماه مذكور در قرآن ايجاد شبهه و ترديد مى كنند ، و روشنترين مسايل آن را مورد سؤال قرار مىدهند ، در مورد رباى جاهليت نيز ايجاد شبهه مىكنند و مىگويند : رباى جاهليّت غير از بهره در مورد وامهاى استغلالى ( تجارتى ) است ، كه چون سرمايه از آن استفاده مىشود ، زيرا وام گيرنده ، وام را به كار مىاندازد و بواسطهء آن كسب مىكند ، و اينان بر اساس اين عدالت پندارى ، براى وام دهنده سهمى از وام را معيّن مىكنند ، خواه وام گيرنده زيان كند ، و خواه سود ببرد ، و رباى جاهليت را منحصر در وام مصرفى مىدانند كه وام گيرنده آن را براى بر طرف كردن نيازهاى ضرورى مى گيرد ، و چنين بهرهاى است كه با مروّت و اخلاق نيكو منافات دارد ، اين تفسير و توجيه آنان از رباست ، كه اجتهاد در برابر نصّ است و هيچ گونه دليل عقلى يا نقلى ندارد .
هر گونه تخصيص در الفاظ عامّ قرآن بايد يا به وسيلهء قرآن صورت گيرد . يا توسطّ نخستين مفسّر قرآن يعنى پيامبر ( ص ) و در غير اين صورت ، تفسير برأى است و مردود ، و در مورد بحث ما لفظ « ربا » در قرآن عام است و شامل وامهاى استغلالى ( تجارتى ) و مصرفى هر دو مىشود .
و از اين گذشته چنين توجيه و تخصيص بر خلاف قاعده ، در نزد علماى دين ، مخالف با نصّ قرآن است ، زيرا مطالبى بصراحت در قرآن بيان شده است كه اين توجيه برخاسته از هوى و هوس را باطل مىكند ، و نيز اوضاع سرزمينهاى حجاز و حوادثى كه در زمان پيامبر ( ص ) وجود داشت با اين تفسير ناسازگار
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 594
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص٥٩٤