نازل شده است گرچه در سايهء آن قراءتهاى متواتر و پراكنده به وجود آمد ، نظير حذف يا اثبات همزه در تلفظ آن چون كلمهء « الأرض » و « الارض » و اين اختلاف در مصحف عثمان نيز باقى ماند ، و نظير اختلاف در شكل ، كه هر شكلى دلالت بر معناى صحيحى مىكند كه ممكن است مراد قرآن همان باشد و در مجموع همهء آن شكلها صحيح است ، چون كلمهء « أنفسكم » به « ضم فاء » و « أنفسكم » به « فتح فاء » و مثل واژهء « فتبيّنوا » به قرار گرفتن حرف باء بعد از تاء و « فثبتوا » به قرار گرفتن ثاء بعد از تاء و بعد باء و سپس تاء .
اختلاف قاريان شهرهاى مختلف در زمان عثمان ، غير از اختلاف قراءتى بود كه الان در نزد ما مشهور است ، بلكه اختلاف در لغاتى بود كه در ابتدا اجازهء به كار بردن آنها داده شده بود ، و برخى از قاريان از نسخ آن در آخرين قراءتهاى جبرئيل بر رسول خدا ( ص ) بىاطلاع بودند .
اين نزاع به شدّت اوج گرفت ، و هر كسى قراءت ديگرى را باطل محض و قراءت خود را صحيح و بر حق مىپنداشت . و چنين نزاعى بين اهل عراق و اهل شام درگير و دار جنگ ارمنستان با آذربايجان پديد آمد ، پس هر كدام قراءتى را كه به آنان رسيده بود خواندند و اختلاف به حدى رسيد كه هر كدام ديگرى را تكفير مىكرد و از يكديگر بيزارى مىجستند .
در اين ميان « حذيفه بن يمان » - بنا به نقل بخارى و ترمذى - وقتى از اين غزوه مراجعت كرد ، قبل از رفتن نزد خانوادهء خود به جانب عثمان شتافت و گفت :
« اين امّت را قبل از اين كه نابود شوند درياب ! » عثمان پرسيد : از چه نظر ؟
پاسخ داد : در مورد كتاب خدا ، من در اين غزوه حضور داشتم و اختلاف مردم شام و عراق و حجاز را شاهد بودم كه آنان يكديگر را تكفير مىكنند . و من مىترسم كه آنان در كتاب خودشان دچار اختلاف شوند همان طورى كه قوم يهود به اين سرنوشت گرفتار شد .
اين موضوع عثمان و ديگر مؤمنانى را كه آن را شنيده بودند نگران و
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 56
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص٥٦