است كه داراى الفاظ كم و معانى زياد مىباشد ، و اگر با قبل و بعد آن ذكر شود ، اختصاص به مورد آيه پيدا مىكند .
به هر حال در تمام اين موارد ايجاز حذف وجود دارد ، و مانند عاليترين سخن رايج هيچ اشكالى در كاربرد آن نيست .
ايجاز بدون حذف در قرآن به قدرى فراوان است كه هيچ سوره بلكه هيچ بخشى از سوره و بلكه هيچ صفحهاى از صفحههاى نورانى قرآن از آن خالى نيست و ما به برخى از صفحههاى قرآن رجوع كرديم و مواردى از ايجاز قصر را در آن يافتيم كه اينكه به گوشهاى از آنها اشاره مىكنيم . 1 -
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ عَسى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَكُمْ
« قتال و جهاد بر شما واجب شد و اين بر شما دشوار است ، و چه بسا امرى را دشوار و كراهت داريد ، امّا براى شما خير است ، و چه بسا امرى را دوست داريد كه در واقع براى شما بد است » 288 اين آيه مفهومى گسترده و فراگير دارد و شامل هر چيزى كه انسان آن را دوست دارد ، ولى عاقبت بد دارد يا سرانجام آن را نمىداند مىشود ، نظير آيه شريفهء :
فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً كَثِيراً
« چه بسا چيزى را ناگوار و دشوار مىپنداريد ، امّا خداوند در آن خير بسيارى قرار داده است » 289 2 -
وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ . . .
اگر خداوند برخى از مردم را به وسيله بعضى ديگر دفع نكند ، زمين به فساد كشيده خواهد شد » 290 اين سخن اشاره به درگيرى هميشگى بين حق و باطل و خير و شرّ دارد كه حكومت شرّ و باطل سبب فساد در زمين و مقاومت و ايستادگى حق و خير در برابر آن فساد را دفع مىكند و نيز اشاره به آن دارد كه مقاومت در مقابل شرّ ، با روش و سلاح شايسته ، بى آنكه انسان در سراشيبى ذلت قرار گيرد ، زحمت به مردم است بنابراين دفع شرّ و تجاوز « رحمت » است ، در ضمن ، آيهء شريفه