خداوند مىفرمايد :
وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ ذلِكَ أَدْنى أَلَّا تَعُولُوا
« اگر بترسيد كه مبادا با يتيمان به عدالت رفتار كنيد پس آن كس از زنان را به نكاح خود آريد كه شما را نيكو و مناسب است دو يا سه يا چهار و اگر بترسيد كه به آنان ستم كنيد تنها يك زن اختيار كرده يا چنان چه كنيزى داريد به آن اكتفا كنيد كه اين نزديك به عدالت و ترك ستمكارى است » 228 .
دلالت مطابقى عبارت است از فرمان به عدالت دربارهء يتيمان و اباحهء تعددّ زوجات تا چهار تا و جواز ازدواج با كنيز ، و تمام اين احكام از صريح كلام به دست مىآيد .
اما در اين جا احكام ديگرى وجود دارد كه از لازمهء عبارت و به دلالت اشاره كه نوعى كنايه است فهميده مىشود .
اوّل : وجوب رفتار عادلانه با همسر ، و گرنه براى مرد جايز نيست حتى يك زن بگيرد زيرا عدالت را مورد تأكيد قرار داده است .
دوّم : در صورت تعدّد همسران ، بايد بين آنها به مساوات و برابرى در امور ظاهرى مانند غذا ، مسكن ، لباس و همخوابى رفتار كند .
سوّم : نفقه و خرج زندگى بر عهدهء مرد است و گرنه ازدواج نكند .
و از آياتى كه گفتهاند به دلالت التزامى و اشاره ، بر احكام زيادى دلالت دارد آيهء « مداينه » ( معامله به نسيه و قرض ) است ، خداوند مىفرمايد :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا . . .
وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
« اى مؤمنان چون به قرض و نسيه معامله كنيد تا موعد معيّنى پس آن را بنويسيد و بايد نويسندهء درستكارى معامله ميان شما را بنويسد و از نوشتن ابا نكند كه خدا به وى نوشتن آموخته است ، پس بايد بنويسد و بدهكار امضا كند و از خدا بترسد و از آنچه مقرّر شده است چيزى نكاهد پس اگر بدهكار ، سفيه يا صغير است يا نتواند امضا كند . ولى او به عدل و درستى امضا كند و دو تن از