سپس خداوند شكسته شدن غرور و سركشى مشركان و باليدنشان به ثروتهاشان را منعكس مىكند كه چگونه با سختى و شدّت بدون هيچ گونه توان و مقاومتى از بيخ و بن كنده مىشوند ، آن طور كه ريشههاى نخل فرو رفته در اعماق زمين از جاى كنده شود .
اين تشبيه ، تشبيه با عظمت و هولناكى است كه عذاب خدا را بر مشركانى كه در زمين به سركشى و فساد پرداختند ، به تصوير مىكشد .
مورد ديگرى را كه « رمّانى » از اين نوع تشبيه به حساب آورده ؛ اين آيه است :
فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّماءُ فَكانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهانِ
« آنگاه كه آسمان شكافته شود و چون گل ، سرخگون و چون روغن ، روان گردد » 197 .
وى مىگويد : « در اين آيه امر غير عادى و غير طبيعى به امر عادى و طبيعى تشبيه شده است و وجه شبه ، سرخى و نرمى و روانى مادّه آنهاست و هدف آن نشاندادن عظمت و قدرت بى چون و چراى خداوند است تا اين كه مردم به آنچه در صحنهء قيامت اتفاق مىافتد توجّه كنند » .
به نظر ما اين آيه را از نوع تشبيه غير عادى به عادى دانستن ، چه بسا گوياى معناى تشبيه و اسلوب آيه نباشد پس بايد گفت : هدف ، ترسيم حال دنيا و حوادثى است كه در هنگام بر پايى قيامت پديد مىآيند و آسمان - اين بناى مرتفع و با عظمت الهى كه در آن ستارگان هر كدام در مسير خود حركت مى كنند - مانند گل سرخگون و روغن مذاب خواهد شد ، يعنى آسمان سخت در آن روز ، مانند گل در نرمى و مانند روغن در روانى خواهد شد .
« رمّانى » در ادامه بحث ، مثالهاى ديگرى ذكر مىكند كه در آنها امر غير بديهى به امر بديهى و روشن و غير نيازمند به نظر و استدلال تشبيه شده است ، از جمله سخن خداى متعال كه مىفرمايد :
. . . وَ جَنَّةٍ عَرْضُها كَعَرْضِ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ . . .
« ( بشتابيد به سوى ) بهشتى كه پهنا و فراخى آن به اندازه پهنا و فراخى