راستى پروردگار شماست ، پس بعد از حق و درستى چه چيز غير از گمراهى وجود دارد ؟ به كجا مىرويد ؟ و اين گونه فاسقان سزاوار عذاب پروردگار شدند ، زيرا آنان ايمان نمىآورند ، بگو : آيا هيچ يك از بتان و خدايان باطل شما مىتواند خلق را بيافريند و سپس دوباره برگرداند ؟ بگو تنها خداست كه مىتواند خلق را آفريده و دوباره آنان را زنده كند ، پس چرا دروغ مىبنديد ؟
بگو : آيا هيچ يك از شريكان شما ، كسى را به راه حق هدايت تواند كرد ؟ بگو :
تنها خداست كه خلق را به سوى حق راهنمايى مىكند ، آيا آن كه خلق را به راه حق هدايت مىكند سزاوار پيروى است ، يا آن كه خود راه نتواند يافت مگر اينكه رهنمون شود ، پس شما را چه شده كه اين چنين قضاوت مىكنيد ؟ ! بيشتر اين مردم جز از گمان باطل پيروى نمىكنند ، همانا گمان انسان را هرگز از حق بىنياز نمىكند ، خداوند به كارهاى آنان آگاه است » 180 .
در آيهء نخست از چهار چيز پرسش شده است ، از روزى و روزى دهنده و از آن كسى كه چشم و گوش عطا كرده است و اگر بخواهد آن را مىگيرد يا باقى مىگذارد ، و اگر بگيرد ، دوباره پس مىدهد و از كسى كه از مرده زنده برمىانگيزد و از كسى كه مدبر امور است . آنان در پاسخ همه اين پرسشها مى گويند : آن كه اين نعمتها را ارزانى داشته خداست ، و در پرسش اخير ، آنان را به تقوا ترغيب مىكند ، زيرا تقوا از نتايج اقرار او پاسخ مثبت آنان به سؤالات تقريرى مزبور است ، چه اين كه پرسش غير از آفريدگار روا نيست ، و تنها معبودى مىتواند سزاوار الوهيت باشد ، كه آفريدگار جهان بوده و قادر بر نفع و ضرر ، باشد .
آنان به سؤالات مزبور پاسخ مثبت مىدهند نه منفى ، از اين رو خداوند بر اين اقرار صريح ، اين نكته را مترتب مىكند كه : پس بايد دلهاشان از تقواى الهى لبريز شود و غير او را نپرستند .
در آيات بعدى به برخى از پرسشها پاسخ منفى داده مىشود ، زيرا مخاطبان آن ، مشركان و بت پرستان و . . . مىباشند .
پرسش نخست از شركاى آنان است كه آيا كارهايى را كه - به اقرار
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 290
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص٢٩٠